Trong tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam, giai cấp công nhân luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng, là lực lượng tiên phong của cách mạng, đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến, mang trong mình tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh và khát vọng cống hiến vì sự phát triển của đất nước. Gắn liền với quá trình hình thành và trưởng thành của giai cấp công nhân là sự ra đời, phát triển của tổ chức Công đoàn Việt Nam - tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và người lao động, luôn đồng hành cùng dân tộc qua mọi chặng đường lịch sử.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, giai cấp công nhân Việt Nam không ngừng lớn mạnh cả về số lượng và chất lượng, khẳng định vai trò là lực lượng nòng cốt trong khối liên minh công - nông - trí thức, là động lực quan trọng thúc đẩy công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Từ khi ra đời đến nay, giai cấp công nhân luôn hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình trong từng giai đoạn cách mạng.
Trong thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc, giai cấp công nhân là lực lượng tiên phong trong các phong trào yêu nước, tiêu biểu như phong trào công nhân Ba Son, các cuộc bãi công của công nhân tại Nam Định, Hải Phòng, Sài Gòn - Chợ Lớn… Chính từ phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập năm 1930, mở ra bước ngoặt lịch sử cho cách mạng Việt Nam. Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc, đội ngũ công nhân, viên chức, lao động đã vừa sản xuất, vừa chiến đấu, đóng góp sức người, sức của cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.
Bước vào thời kỳ đổi mới, giai cấp công nhân tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng đi đầu trong lao động sản xuất, ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Đó là xây dựng đội ngũ công nhân hiện đại, có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp cao, tác phong công nghiệp và ý thức kỷ luật lao động đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời đại mới.
Cùng với sự trưởng thành của giai cấp công nhân, tổ chức Công đoàn Việt Nam cũng trải qua gần một thế kỷ xây dựng và phát triển với nhiều dấu mốc lịch sử quan trọng. Năm 1929, dưới sự chỉ đạo của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, tổ chức Công hội đỏ Bắc Kỳ được thành lập, đánh dấu sự ra đời của tổ chức Công đoàn Việt Nam. Đây là bước ngoặt quan trọng trong phong trào công nhân Việt Nam, khẳng định vai trò tập hợp, tổ chức và bảo vệ quyền lợi của người lao động.
Trải qua các thời kỳ cách mạng, tổ chức Công đoàn Việt Nam có nhiều tên gọi khác nhau như Công hội đỏ, Nghiệp đoàn ái hữu, Hội Công nhân phản đế, Hội Công nhân cứu quốc, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam… Dù ở bất kỳ giai đoạn nào, tổ chức Công đoàn vẫn luôn trung thành với mục tiêu chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên và người lao động; đồng thời là cầu nối vững chắc giữa Đảng, Nhà nước với giai cấp công nhân.
Qua 13 kỳ Đại hội, tổ chức Công đoàn Việt Nam không ngừng đổi mới nội dung, phương thức hoạt động để phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Nếu như các kỳ Đại hội đầu tiên tập trung động viên công nhân lao động phục vụ kháng chiến, kiến quốc thì các kỳ Đại hội trong thời kỳ đổi mới hướng mạnh vào nhiệm vụ chăm lo đời sống, đại diện bảo vệ quyền lợi người lao động, xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ.
Đại hội VI Công đoàn Việt Nam nhiệm kỳ 1988 - 1993 là dấu mốc quan trọng khi xác định phương châm đổi mới tổ chức và hoạt động công đoàn trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ đổi mới toàn diện. Đại hội IX, X, XI tiếp tục khẳng định vai trò của Công đoàn trong hội nhập quốc tế, chăm lo đời sống công nhân lao động và phát động các phong trào thi đua yêu nước sâu rộng. Đặc biệt, Đại hội XIII Công đoàn Việt Nam nhiệm kỳ 2023 - 2028 với phương châm “Đổi mới - Dân chủ - Đoàn kết - Phát triển” đã thể hiện quyết tâm xây dựng tổ chức Công đoàn hiện đại, vững mạnh toàn diện, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới.
Trong suốt quá trình hoạt động, tổ chức Công đoàn Việt Nam đã để lại nhiều dấu ấn nổi bật, góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Các phong trào thi đua yêu nước do Công đoàn phát động như “Lao động giỏi, lao động sáng tạo”, “Xanh - sạch - đẹp, bảo đảm an toàn vệ sinh lao động”, “Giỏi việc nước, đảm việc nhà”… đã khơi dậy mạnh mẽ tinh thần sáng tạo, trách nhiệm và khát vọng cống hiến của đội ngũ công nhân, viên chức, lao động cả nước.
Hàng triệu sáng kiến cải tiến kỹ thuật, giải pháp hữu ích được áp dụng vào thực tiễn sản xuất, góp phần nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, địa phương và quốc gia. Nhiều công trình, sản phẩm mang dấu ấn trí tuệ và bàn tay của người lao động Việt Nam đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Không chỉ đóng vai trò trong phát triển kinh tế, tổ chức Công đoàn còn là chỗ dựa tin cậy của đoàn viên, người lao động thông qua nhiều hoạt động thiết thực. Các chương trình “Tết Sum vầy”, “Mái ấm Công đoàn”, “Tháng Công nhân”, tư vấn pháp luật, hỗ trợ công nhân có hoàn cảnh khó khăn… đã mang lại ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giúp hàng triệu đoàn viên, người lao động ổn định cuộc sống, yên tâm lao động sản xuất.
Trong đại dịch Covid-19, hình ảnh những đoàn viên công đoàn, công nhân lao động không quản khó khăn, gian khổ để duy trì sản xuất, hỗ trợ cộng đồng đã tiếp tục khẳng định tinh thần trách nhiệm và truyền thống tốt đẹp của giai cấp công nhân Việt Nam. Tổ chức Công đoàn các cấp đã kịp thời triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ người lao động bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và ổn định đời sống nhân dân.
Ngày nay, trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước, nhiệm vụ xây dựng giai cấp công nhân hiện đại, lớn mạnh và xây dựng tổ chức Công đoàn vững mạnh toàn diện càng trở nên cấp thiết. Điều đó đòi hỏi mỗi cán bộ công đoàn, mỗi đoàn viên, người lao động phải không ngừng học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị và tinh thần trách nhiệm; tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước, đổi mới sáng tạo, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Phát huy truyền thống vẻ vang gần 100 năm hình thành và phát triển, giai cấp công nhân và tổ chức Công đoàn Việt Nam sẽ tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Với tinh thần đoàn kết, đổi mới, sáng tạo và khát vọng cống hiến, đội ngũ công nhân, viên chức, lao động cả nước sẽ tiếp tục viết nên những trang sử vẻ vang mới, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng nước Việt Nam hùng cường, giàu mạnh, văn minh và hạnh phúc./.