Thực hiện tạm đình chỉ và đình chỉ cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong kê biên tài sản

Nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 296/2025/NĐ-CP ngày 16/11/2025 (sau đây gọi tắt là Nghị định số 296/2025/NĐ-CP), có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và thay thế Nghị định số 166/2013/NĐ-CP quy định cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Một trong những nội dung mới quan trọng của Nghị định này là việc quy định tương đối đầy đủ, rõ ràng về tạm đình chỉ và đình chỉ cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, qua đó tạo cơ sở pháp lý minh bạch để xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình tổ chức cưỡng chế.
Trong thực tiễn, việc tạm đình chỉ hoặc đình chỉ cưỡng chế thường phát sinh khi cơ quan có thẩm quyền đã và đang triển khai các biện pháp cưỡng chế cụ thể, đặc biệt là biện pháp kê biên tài sản. Nếu không nhận thức và áp dụng đúng các quy định pháp luật, rất dễ dẫn đến tình trạng kéo dài không cần thiết việc hạn chế quyền tài sản của cá nhân, tổ chức, làm phát sinh khiếu nại, tố cáo hoặc trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Do đó, việc nghiên cứu, làm rõ mối quan hệ giữa tạm đình chỉ, đình chỉ cưỡng chế với việc kê biên tài sản theo Nghị định số 296/2025/NĐ-CP có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn.
1. Kê biên tài sản trong cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính
Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, kê biên tài sản là một trong các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Trên cơ sở đó, Nghị định số 296/2025/NĐ-CP đã cụ thể hóa các quy định của Luật thông qua việc xác lập các nguyên tắc và giới hạn pháp lý đối với việc áp dụng biện pháp này.
Điều 20 Nghị định số 296/2025/NĐ-CP quy định nguyên tắc kê biên tài sản theo hướng chỉ được kê biên tài sản của cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế tương ứng với số tiền đủ để thi hành quyết định xử phạt, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả và chi phí cho việc tổ chức thi hành cưỡng chế. Việc kê biên phải bảo đảm không vượt quá phạm vi nghĩa vụ phải thi hành và phải tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, Điều 21 Nghị định số 296/2025/NĐ-CP quy định chi tiết các loại tài sản không được kê biên. Đây là những tài sản gắn với nhu cầu sinh hoạt tối thiểu, hoạt động sản xuất, kinh doanh thiết yếu hoặc các lợi ích cơ bản khác của cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế. Quy định này thể hiện rõ quan điểm lập pháp: kê biên tài sản không chỉ là biện pháp cưỡng chế mang tính quyền lực nhà nước, mà còn phải được đặt trong khuôn khổ bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp.
Từ các quy định nêu trên có thể thấy, việc kê biên tài sản luôn gắn liền với trách nhiệm pháp lý cao của cơ quan và người có thẩm quyền. Do đó, khi xuất hiện các căn cứ dẫn đến việc tạm đình chỉ hoặc đình chỉ cưỡng chế, việc xử lý tài sản đã kê biên cần được xem xét một cách thận trọng, đồng bộ với các quy định tại Điều 20 và Điều 21 của Nghị định số 296/2025/NĐ-CP.
2. Tạm đình chỉ và đình chỉ cưỡng chế trong mối quan hệ với kê biên tài sản
2.1. Tạm đình chỉ cưỡng chế và tác động đối với việc kê biên tài sản
Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định số 296/2025/NĐ-CP, việc cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả bị tạm đình chỉ khi có quyết định tạm đình chỉ việc thi hành quyết định cưỡng chế của người có thẩm quyền theo pháp luật tố tụng hành chính hoặc của người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại theo pháp luật về khiếu nại. Quy
định này cho thấy, tạm đình chỉ cưỡng chế không xuất phát từ ý chí chủ quan của người ra quyết định cưỡng chế, mà là kết quả của cơ chế kiểm soát quyền lực từ bên ngoài, nhằm bảo đảm tính hợp pháp của hoạt động cưỡng chế. Trong mối quan hệ với kê biên tài sản, tạm đình chỉ được hiểu là việc tạm dừng tiếp tục thực hiện các hoạt động cưỡng chế, bao gồm việc kê biên mới hoặc xử lý tài sản đã kê biên, nhưng không làm mất hiệu lực pháp lý của quyết định cưỡng chế cũng như các quyết định kê biên đã được thực hiện hợp pháp trước đó.
Như vậy, trong thời gian tạm đình chỉ, tài sản đã kê biên vẫn thuộc diện quản lý theo quyết định cưỡng chế, song không được xử lý để thi hành nghĩa vụ cho đến khi có quyết định tiếp tục cưỡng chế hoặc quyết định đình chỉ cưỡng chế.
2.2. Đình chỉ cưỡng chế và yêu cầu xử lý dứt điểm việc kê biên tài sản
Khác với tạm đình chỉ, khoản 2 Điều 9 Nghị định số 296/2025/NĐ-CP quy định các trường hợp người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế bắt buộc phải đình chỉ cưỡng chế, như: không còn chủ thể thực hiện nghĩa vụ; quyết định bị cưỡng chế bị hủy bỏ hoặc sửa đổi; tổ chức bị cưỡng chế giải thể, phá sản mà không còn tài sản; có quyết định miễn, giảm tiền phạt; hoặc hành vi vi phạm có
dấu hiệu tội phạm. Về bản chất pháp lý, đình chỉ cưỡng chế được áp dụng khi mục tiêu của việc cưỡng chế không còn hoặc không thể đạt được. Do đó, trong trường hợp đã áp dụng biện pháp kê biên tài sản, việc đình chỉ cưỡng chế không chỉ là chấm dứt hoạt động cưỡng chế, mà còn kéo theo nghĩa vụ xử lý dứt điểm hậu quả pháp lý của việc kê biên. Cơ quan có thẩm quyền phải kịp thời thực hiện các thủ tục giải tỏa kê biên, trả lại tài sản hoặc chấm dứt việc quản lý tài sản kê biên theo đúng quy định của pháp luật.
Việc tiếp tục duy trì tình trạng kê biên trong khi đã có căn cứ đình chỉ cưỡng chế theo khoản 2 Điều 9 là không phù hợp với tinh thần của Nghị định số 296/2025/NĐ-CP và tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền sở hữu tài sản, phát sinh khiếu nại, yêu cầu bồi thường thiệt hại.
2.3. Thời hạn ra quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ và ý nghĩa đối với kê biên tài sản
Khoản 3 Điều 9 Nghị định số 296/2025/NĐ-CP quy định thời hạn ban hành quyết định tạm đình chỉ hoặc đình chỉ cưỡng chế là 05 ngày làm việc, kể từ ngày có căn cứ theo quy định của pháp luật. Thời hạn tạm đình chỉ được xác định phù hợp với thời hạn giải quyết khiếu nại. Quy định này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong trường hợp đã kê biên tài sản, bởi việc chậm trễ ban hành quyết định tạm đình chỉ hoặc đình chỉ có thể dẫn đến việc kéo dài không cần thiết tình trạng hạn chế quyền tài sản, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế.
Từ những quy định trên có thể thấy, tạm đình chỉ và đình chỉ cưỡng chế theo Điều 9 Nghị định số 296/2025/NĐ-CP không chỉ là các quyết định mang tính thủ tục, mà có tác động trực tiếp và sâu sắc đến việc áp dụng, duy trì và xử lý biện pháp kê biên tài sản trong quá trình cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Việc nhận diện đúng bản chất pháp lý của từng trường hợp,
cũng như mối quan hệ giữa tạm đình chỉ, đình chỉ cưỡng chế với kê biên tài sản, là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tính hợp pháp, hợp lý của hoạt động cưỡng chế, đồng thời hạn chế nguy cơ xâm phạm quyền sở hữu tài sản của cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế. Trên cơ sở đó, trong thực tiễn áp dụng, cần đặc biệt lưu ý một số vấn đề khi thực hiện tạm đình chỉ, đình chỉ cưỡng chế gắn với biện pháp kê biên tài sản, nhằm bảo đảm tuân thủ đúng quy định của pháp luật và phòng ngừa phát sinh khiếu nại, tranh chấp, trách nhiệm bồi thường của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Một số lưu ý khi áp dụng tạm đình chỉ, đình chỉ cưỡng chế trong quá trình kê biên tài sản
Thứ nhất, cần nhận thức đúng rằng tạm đình chỉ cưỡng chế không đồng nghĩa với việc hủy bỏ biện pháp kê biên tài sản. Trường hợp việc kê biên đã được thực hiện hợp pháp trước thời điểm tạm đình chỉ thì biện pháp kê biên đó vẫn còn giá trị pháp lý.
Thứ hai, trong thời gian tạm đình chỉ, cơ quan cưỡng chế phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý tài sản kê biên theo quy định tại Điều 20 Nghị định số 296/2025/NĐ-CP, bảo đảm không làm mất mát, hư hỏng tài sản và không xâm phạm quá mức quyền, lợi ích hợp pháp của người bị cưỡng chế. 
Thứ ba, đây cũng là thời điểm cần thiết để rà soát lại việc áp dụng Điều 21 Nghị định số 296/2025/NĐ-CP về tài sản không được kê biên, nhằm kịp thời phát hiện và khắc phục các sai sót (nếu có) trước khi việc cưỡng chế được tiếp tục.
Thứ tư, khi có căn cứ đình chỉ cưỡng chế theo khoản 2 Điều 9 Nghị định số 296/2025/NĐ-CP, người có thẩm quyền phải kịp thời ban hành quyết định đình chỉ và chấm dứt toàn bộ hoạt động cưỡng chế. Việc đình chỉ cưỡng chế đồng nghĩa với việc phải giải tỏa kê biên tài sản; cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm thực hiện các thủ tục cần thiết để trả lại tài sản cho cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế theo đúng nguyên tắc tại Điều 20 và Điều 21 của Nghị định. Bên cạnh đó, quyết định đình chỉ cưỡng chế cần thể hiện rõ mối quan hệ với các quyết định cưỡng chế, quyết định kê biên đã ban hành trước đó, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch trong hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính.
Nghị định số 296/2025/NĐ-CP đã tạo bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế pháp lý về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Các quy định tại Điều 9, Điều 20 và Điều 21 của Nghị định này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc áp dụng tạm đình chỉ và đình chỉ cưỡng chế trong quá trình kê biên tài sản. Việc thực hiện và áp dụng đúng các quy định nêu trên không chỉ góp phần bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị xử phạt mà còn nâng cao tính minh bạch, chuẩn mực và hiệu quả của hoạt động cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong giai đoạn hiện nay./.