Sở Tư pháp tỉnh Thái Nguyên - Cổng thông tin điện tử Phổ biến giáo dục pháp luật
Hoàn thiện khung pháp lý về trợ giúp pháp lý nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho nhóm yếu thế
Trợ giúp pháp lý là một chính sách xã hội có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho các nhóm yếu thế trong xã hội. Sau hơn 7 năm thi hành Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, hoạt động trợ giúp pháp lý đã đạt được nhiều kết quả tích cực, từng bước mở rộng phạm vi, nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý miễn phí cho người dân.
Tuy nhiên, trước yêu cầu cải cách tư pháp, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh chuyển đổi số và thực tiễn phát sinh nhiều vấn đề mới, việc sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý là cần thiết. Trên cơ sở nghiên cứu hồ sơ Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, từ thực tiễn triển khai tại địa phương, bài viết tập trung phân tích, luận giải một số nội dung trọng tâm cần tiếp tục hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của chính sách trợ giúp pháp lý trong giai đoạn mới.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý cơ bản kế thừa các quy định phù hợp của Luật hiện hành, đồng thời tiếp thu nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về bảo vệ nhóm yếu thế, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp và ứng dụng công nghệ số trong hoạt động trợ giúp pháp lý.
Việc mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý, chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý và từng bước luật hóa các nội dung liên quan đến chuyển đổi số cho thấy tư duy đổi mới, bám sát yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, một số quy định cụ thể vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, điều chỉnh để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tính khả thi trong tổ chức thực hiện và phù hợp với bối cảnh tổ chức bộ máy hiện nay. Cụ thể như sau:
Hoàn thiện khái niệm trợ giúp pháp lý
Điều 2 Luật Trợ giúp pháp lý hiện hành quy định: “Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật này, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật.”
Cách tiếp cận này chưa phản ánh đầy đủ vai trò, chức năng của hệ thống trợ giúp pháp lý trong bối cảnh hiện nay. Trên thực tế, trợ giúp pháp lý không chỉ dừng lại ở việc cung cấp dịch vụ pháp lý cho người dân mà còn thực hiện các nhiệm vụ phục vụ quản lý nhà nước, như thống kê, báo cáo, quản lý chất lượng vụ việc, ứng dụng công nghệ thông tin và bảo đảm an toàn dữ liệu. Do đó, việc bổ sung nội dung “thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn về phục vụ quản lý nhà nước” vào khái niệm trợ giúp pháp lý là cần thiết, góp phần luật hóa đầy đủ chức năng của hệ thống trợ giúp pháp lý.
Mở rộng và chuẩn hóa diện người được trợ giúp pháp lý
Một trong những nội dung quan trọng của Dự thảo Luật là sửa đổi, bổ sung Điều 7 về người được trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với các quy định pháp luật hiện hành.
Thứ nhất, quy định “người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn” cần được điều chỉnh cho phù hợp với hệ thống phân loại đơn vị hành chính hiện nay (xã vùng I, II, III).
Thứ hai, cần bổ sung diện người được trợ giúp pháp lý là các dân tộc thiểu số rất ít người, không phụ thuộc vào điều kiện nơi cư trú. Đây là nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị tổn thương, hạn chế trong tiếp cận dịch vụ pháp lý, do đó cần được bảo vệ một cách toàn diện, bảo đảm nguyên tắc bình đẳng trong tiếp cận công lý.
Thứ ba, việc bổ sung người bị hại trong vụ án hình sự thuộc hộ cận nghèo vào diện được trợ giúp pháp lý là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn. Trong nhiều trường hợp, người bị hại chịu tổn thất nghiêm trọng cả về vật chất và tinh thần nhưng không có khả năng chi trả chi phí thuê luật sư. Chính sách trợ giúp pháp lý cần mở rộng để bảo vệ đồng thời cả người bị buộc tội và người bị hại, đặc biệt đối với nhóm cận nghèo - đối tượng có nguy cơ tái nghèo cao khi gặp biến cố pháp lý.
Bên cạnh đó, cần sửa đổi quy định liên quan đến người chưa thành niên trong vụ án hình sự để bảo đảm thống nhất với Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, qua đó khẳng định rõ vai trò của Trợ giúp viên pháp lý trong hoạt động tố tụng.
Quy định về tổ chức Trung tâm Trợ giúp pháp lý
Dự thảo Luật bổ sung quy định “mỗi tỉnh, thành phố có ít nhất một Trung tâm trợ giúp pháp lý” là chưa thực sự phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết số 18-NQ/TW.
Trong bối cảnh sắp xếp, tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập, việc thành lập nhiều Trung tâm Trợ giúp pháp lý trên cùng một địa bàn có thể dẫn đến chồng chéo trong chỉ đạo, điều hành, làm giảm hiệu quả hoạt động. Do đó, cần giữ nguyên quy định hiện hành, bảo đảm tính linh hoạt cho địa phương trong việc tổ chức hệ thống Trợ giúp pháp lý phù hợp với điều kiện thực tế.
Nâng cao tiêu chuẩn và bảo đảm chất lượng đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý
Việc bổ sung quy định miễn đào tạo nghề luật sư đối với người từng là Trợ giúp viên pháp lý là hợp lý. Tuy nhiên, để bảo đảm chất lượng trợ giúp pháp lý, cần quy định rõ về yêu cầu cập nhật kỹ năng nghề nghiệp trong trường hợp có thời gian gián đoạn công tác, tránh tình trạng bổ nhiệm lại nhưng không bảo đảm năng lực chuyên môn.
Đối với cộng tác viên, việc mở rộng hình thức tham gia trợ giúp pháp lý cần được cân nhắc thận trọng. Trong điều kiện tiêu chuẩn cộng tác viên chưa yêu cầu đào tạo nghề luật sư hoặc kinh nghiệm tố tụng, việc cho phép tham gia tố tụng có thể ảnh hưởng đến chất lượng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý. Do đó, cần giữ nguyên quy định cộng tác viên chủ yếu thực hiện tư vấn pháp luật, phù hợp với Luật Trợ giúp pháp lý hiện hành.
Tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước và bảo vệ dữ liệu trong trợ giúp pháp lý
Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, trợ giúp pháp lý là lĩnh vực xử lý nhiều thông tin cá nhân nhạy cảm, đặc biệt trong các vụ án hình sự. Vì vậy, cần bổ sung rõ trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo mật, an toàn thông tin vụ việc trợ giúp pháp lý, bảo vệ dữ liệu cá nhân trên môi trường điện tử, qua đó nâng cao niềm tin của người dân đối với hệ thống trợ giúp pháp lý.
Làm rõ vai trò của UBND cấp xã trong hoạt động trợ giúp pháp lý
UBND cấp xã là cấp chính quyền gần dân nhất, giữ vai trò quan trọng trong việc truyền thông, phổ biến chính sách trợ giúp pháp lý. Do đó, cần quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc thực hiện truyền thông về trợ giúp pháp lý và phối hợp với Trung tâm Trợ giúp pháp lý trong bồi dưỡng, tập huấn, tư vấn pháp luật cho người dân, bảo đảm thống nhất với tiêu chí tiếp cận pháp luật ở cơ sở.
Việc sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý là yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quyền con người trong giai đoạn mới. Những góp ý từ thực tiễn địa phương cho thấy Dự thảo Luật đã đi đúng hướng nhưng vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện để bảo đảm tính thống nhất, khả thi và hiệu quả trong tổ chức thực hiện. Hoàn thiện Dự thảo Luật không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động trợ giúp pháp lý mà còn khẳng định vai trò của Nhà nước trong việc bảo vệ công lý, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với pháp luật và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam./.
Tuy nhiên, trước yêu cầu cải cách tư pháp, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh chuyển đổi số và thực tiễn phát sinh nhiều vấn đề mới, việc sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý là cần thiết. Trên cơ sở nghiên cứu hồ sơ Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, từ thực tiễn triển khai tại địa phương, bài viết tập trung phân tích, luận giải một số nội dung trọng tâm cần tiếp tục hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của chính sách trợ giúp pháp lý trong giai đoạn mới.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý cơ bản kế thừa các quy định phù hợp của Luật hiện hành, đồng thời tiếp thu nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về bảo vệ nhóm yếu thế, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp và ứng dụng công nghệ số trong hoạt động trợ giúp pháp lý.
Việc mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý, chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý và từng bước luật hóa các nội dung liên quan đến chuyển đổi số cho thấy tư duy đổi mới, bám sát yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, một số quy định cụ thể vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, điều chỉnh để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tính khả thi trong tổ chức thực hiện và phù hợp với bối cảnh tổ chức bộ máy hiện nay. Cụ thể như sau:
Hoàn thiện khái niệm trợ giúp pháp lý
Điều 2 Luật Trợ giúp pháp lý hiện hành quy định: “Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật này, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật.”
Cách tiếp cận này chưa phản ánh đầy đủ vai trò, chức năng của hệ thống trợ giúp pháp lý trong bối cảnh hiện nay. Trên thực tế, trợ giúp pháp lý không chỉ dừng lại ở việc cung cấp dịch vụ pháp lý cho người dân mà còn thực hiện các nhiệm vụ phục vụ quản lý nhà nước, như thống kê, báo cáo, quản lý chất lượng vụ việc, ứng dụng công nghệ thông tin và bảo đảm an toàn dữ liệu. Do đó, việc bổ sung nội dung “thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn về phục vụ quản lý nhà nước” vào khái niệm trợ giúp pháp lý là cần thiết, góp phần luật hóa đầy đủ chức năng của hệ thống trợ giúp pháp lý.
Mở rộng và chuẩn hóa diện người được trợ giúp pháp lý
Một trong những nội dung quan trọng của Dự thảo Luật là sửa đổi, bổ sung Điều 7 về người được trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với các quy định pháp luật hiện hành.
Thứ nhất, quy định “người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn” cần được điều chỉnh cho phù hợp với hệ thống phân loại đơn vị hành chính hiện nay (xã vùng I, II, III).
Thứ hai, cần bổ sung diện người được trợ giúp pháp lý là các dân tộc thiểu số rất ít người, không phụ thuộc vào điều kiện nơi cư trú. Đây là nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị tổn thương, hạn chế trong tiếp cận dịch vụ pháp lý, do đó cần được bảo vệ một cách toàn diện, bảo đảm nguyên tắc bình đẳng trong tiếp cận công lý.
Thứ ba, việc bổ sung người bị hại trong vụ án hình sự thuộc hộ cận nghèo vào diện được trợ giúp pháp lý là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn. Trong nhiều trường hợp, người bị hại chịu tổn thất nghiêm trọng cả về vật chất và tinh thần nhưng không có khả năng chi trả chi phí thuê luật sư. Chính sách trợ giúp pháp lý cần mở rộng để bảo vệ đồng thời cả người bị buộc tội và người bị hại, đặc biệt đối với nhóm cận nghèo - đối tượng có nguy cơ tái nghèo cao khi gặp biến cố pháp lý.
Bên cạnh đó, cần sửa đổi quy định liên quan đến người chưa thành niên trong vụ án hình sự để bảo đảm thống nhất với Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, qua đó khẳng định rõ vai trò của Trợ giúp viên pháp lý trong hoạt động tố tụng.
Quy định về tổ chức Trung tâm Trợ giúp pháp lý
Dự thảo Luật bổ sung quy định “mỗi tỉnh, thành phố có ít nhất một Trung tâm trợ giúp pháp lý” là chưa thực sự phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết số 18-NQ/TW.
Trong bối cảnh sắp xếp, tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập, việc thành lập nhiều Trung tâm Trợ giúp pháp lý trên cùng một địa bàn có thể dẫn đến chồng chéo trong chỉ đạo, điều hành, làm giảm hiệu quả hoạt động. Do đó, cần giữ nguyên quy định hiện hành, bảo đảm tính linh hoạt cho địa phương trong việc tổ chức hệ thống Trợ giúp pháp lý phù hợp với điều kiện thực tế.
Nâng cao tiêu chuẩn và bảo đảm chất lượng đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý
Việc bổ sung quy định miễn đào tạo nghề luật sư đối với người từng là Trợ giúp viên pháp lý là hợp lý. Tuy nhiên, để bảo đảm chất lượng trợ giúp pháp lý, cần quy định rõ về yêu cầu cập nhật kỹ năng nghề nghiệp trong trường hợp có thời gian gián đoạn công tác, tránh tình trạng bổ nhiệm lại nhưng không bảo đảm năng lực chuyên môn.
Đối với cộng tác viên, việc mở rộng hình thức tham gia trợ giúp pháp lý cần được cân nhắc thận trọng. Trong điều kiện tiêu chuẩn cộng tác viên chưa yêu cầu đào tạo nghề luật sư hoặc kinh nghiệm tố tụng, việc cho phép tham gia tố tụng có thể ảnh hưởng đến chất lượng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý. Do đó, cần giữ nguyên quy định cộng tác viên chủ yếu thực hiện tư vấn pháp luật, phù hợp với Luật Trợ giúp pháp lý hiện hành.
Tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước và bảo vệ dữ liệu trong trợ giúp pháp lý
Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, trợ giúp pháp lý là lĩnh vực xử lý nhiều thông tin cá nhân nhạy cảm, đặc biệt trong các vụ án hình sự. Vì vậy, cần bổ sung rõ trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo mật, an toàn thông tin vụ việc trợ giúp pháp lý, bảo vệ dữ liệu cá nhân trên môi trường điện tử, qua đó nâng cao niềm tin của người dân đối với hệ thống trợ giúp pháp lý.
Làm rõ vai trò của UBND cấp xã trong hoạt động trợ giúp pháp lý
UBND cấp xã là cấp chính quyền gần dân nhất, giữ vai trò quan trọng trong việc truyền thông, phổ biến chính sách trợ giúp pháp lý. Do đó, cần quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc thực hiện truyền thông về trợ giúp pháp lý và phối hợp với Trung tâm Trợ giúp pháp lý trong bồi dưỡng, tập huấn, tư vấn pháp luật cho người dân, bảo đảm thống nhất với tiêu chí tiếp cận pháp luật ở cơ sở.
Việc sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý là yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quyền con người trong giai đoạn mới. Những góp ý từ thực tiễn địa phương cho thấy Dự thảo Luật đã đi đúng hướng nhưng vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện để bảo đảm tính thống nhất, khả thi và hiệu quả trong tổ chức thực hiện. Hoàn thiện Dự thảo Luật không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động trợ giúp pháp lý mà còn khẳng định vai trò của Nhà nước trong việc bảo vệ công lý, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với pháp luật và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam./.
Tác giả bài viết: Hoàng Thu Chung
Ý kiến bạn đọc
Bạn cần đăng nhập với tư cách là Thành viên chính thức để có thể bình luận
Thông tin nổi bật
-
Quy định mới về công tác phí và chi hội nghị từ ngày 04/5/2025
-
Một số quy định mới về quản lý dự án đầu tư xây dựng
-
Mức xử phạt hành vi lấn đất, chiếm đất theo Nghị định 123/2024/NĐ-CP
-
Danh mục 28 nghị định về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền chính quyền địa phương 2 cấp trên các lĩnh vực quản lý nhà nước
-
Những chỉ đạo đột phá về giáo dục trong Nghị quyết 71-NQ/TW
Thăm dò ý kiến
Thống kê truy cập
- Đang truy cập51
- Hôm nay24,253
- Tháng hiện tại155,298
- Tổng lượt truy cập29,232,937
