Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP: Khơi thông nguồn lực nhà, đất dôi dư, chống lãng phí sau sắp xếp bộ máy

Thứ sáu - 26/06/2026 08:36 7 0

Trong tiến trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính, một trong những vấn đề đặt ra có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là quản lý, xử lý và khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất dôi dư. Đây không chỉ là yêu cầu về quản trị tài sản công, mà còn là nhiệm vụ trực tiếp góp phần chống lãng phí, tạo nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bảo đảm trật tự, kỷ cương trong quản lý nhà nước.
Ngày 24/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính. Sự ra đời của Nghị quyết thể hiện quyết tâm rất rõ của Chính phủ trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, thẩm quyền và phương thức khai thác tài sản công, nhất là đối với các cơ sở nhà, đất không còn nhu cầu sử dụng hoặc chưa được đưa vào khai thác sau sắp xếp.
Điểm nổi bật trước hết của Nghị quyết là trao quyền chủ động mạnh mẽ hơn cho địa phương, nhất là Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, trong quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư. Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần phân cấp, phân quyền, đề cao trách nhiệm người đứng đầu và bảo đảm xử lý nhanh các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Thay vì để tài sản công bị bỏ không, xuống cấp hoặc kéo dài tình trạng chờ xử lý do vướng mắc thủ tục, địa phương có cơ sở pháp lý để chủ động đưa nhà, đất vào quản lý, khai thác, phục vụ lợi ích tổng thể về kinh tế, xã hội, đồng thời vẫn phải kiểm soát chặt chẽ các yếu tố liên quan đến quốc phòng, an ninh và môi trường.
Một nội dung có ý nghĩa thực tiễn rất lớn là Nghị quyết cho phép khai thác cả các cơ sở nhà, đất chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc bị thất lạc giấy tờ, đồng thời đơn giản hóa một số yêu cầu về quy hoạch trong quá trình khai thác. Trên thực tế, nhiều cơ sở nhà, đất công sau sắp xếp tồn tại trong tình trạng hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, ranh giới chưa rõ, hoặc còn vướng mắc lịch sử. Nếu áp dụng máy móc quy trình thông thường, việc đưa các tài sản này vào sử dụng sẽ mất rất nhiều thời gian, làm gia tăng nguy cơ lãng phí. Cơ chế đặc thù tại Nghị quyết vì vậy có tác dụng tháo gỡ điểm nghẽn, chuyển từ tư duy “chờ đủ điều kiện mới xử lý” sang “quản lý chặt chẽ, xử lý linh hoạt, khai thác kịp thời”.
Nghị quyết cũng quy định cụ thể về phương thức cho thuê nhà gắn với quyền sử dụng đất do tổ chức quản lý, kinh doanh nhà quản lý, khai thác. Việc áp dụng phương thức niêm yết giá hoặc chào giá cạnh tranh, không phải thực hiện đấu giá, đấu thầu trong các trường hợp thuộc phạm vi điều chỉnh, góp phần rút ngắn thời gian, giảm chi phí thủ tục, nhưng vẫn bảo đảm tính công khai, minh bạch thông qua việc niêm yết, đăng tải thông tin và xác định người được quyền thuê theo trình tự rõ ràng. Đây là giải pháp cân bằng giữa yêu cầu đẩy nhanh tiến độ khai thác tài sản công với yêu cầu phòng ngừa tiêu cực, thất thoát, lợi ích nhóm.
Bên cạnh đó, Nghị quyết đặt ra cơ chế xác định đơn giá cho thuê nhà tương đối cụ thể, gắn với giá trị hao mòn của nhà, công trình, đơn giá thuê đất, diện tích đất, diện tích sàn sử dụng và hệ số chi phí quản lý, khai thác. Quy định này tạo căn cứ thống nhất để các địa phương, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà triển khai thực hiện, hạn chế tình trạng lúng túng, tùy tiện trong xác định giá thuê. Đồng thời, cơ chế ổn định đơn giá cho thuê theo thời hạn nhất định cũng tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân thuê nhà yên tâm đầu tư, cải tạo, khai thác hợp pháp.
Một điểm đáng chú ý khác là Nghị quyết cho phép tổ chức, cá nhân thuê nhà được chủ động cải tạo, sửa chữa bằng kinh phí của mình, với điều kiện không ảnh hưởng đến kết cấu cơ bản của công trình và phải được thỏa thuận trong hợp đồng. Cơ chế này có ý nghĩa thực tế rất lớn, bởi nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư sau thời gian không sử dụng thường xuống cấp, cần cải tạo mới có thể khai thác hiệu quả. Khi người thuê được chủ động sửa chữa, tài sản công không chỉ được bảo vệ, nâng cấp mà còn có khả năng tạo ra giá trị mới, phục vụ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ công cộng hoặc các nhu cầu xã hội phù hợp.
Đối với việc xử lý nhà, đất dôi dư trong các trường hợp đặc biệt, Nghị quyết tiếp tục thể hiện tinh thần thực tiễn, linh hoạt và quyết liệt. Việc chuyển giao nhà, đất về địa phương quản lý, xử lý có thể được thực hiện theo nguyên trạng, kể cả trường hợp chưa đầy đủ hồ sơ pháp lý, chưa xác định rõ ranh giới hoặc còn tồn tại một số vướng mắc thực địa. Điều quan trọng là cơ quan, tổ chức, đơn vị bàn giao phải kiểm kê, mô tả hiện trạng, bàn giao hồ sơ hiện có và chịu trách nhiệm về tính trung thực của thông tin cung cấp. Cách làm này vừa tháo gỡ bế tắc trong xử lý tài sản, vừa bảo đảm nguyên tắc trách nhiệm, không hợp thức hóa sai phạm, không bỏ qua yêu cầu kiểm tra, giám sát.
Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP là công cụ quan trọng để biến nguồn lực đang “nằm yên” thành nguồn lực phát triển. Nhà, đất công dôi dư nếu chậm xử lý sẽ gây lãng phí kép: lãng phí giá trị tài sản và lãng phí cơ hội phát triển. Ngược lại, nếu được khai thác đúng hướng, quỹ nhà, đất này có thể trở thành trụ sở làm việc, công trình công cộng, vườn hoa, sân chơi, điểm sinh hoạt cộng đồng, cơ sở hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo hoặc được cho thuê để tạo nguồn thu ngân sách. Đây chính là cách tiếp cận quản lý tài sản công hiện đại: tài sản công phải được sử dụng đúng mục đích, đúng pháp luật, nhưng đồng thời phải sinh lợi ích cho Nhà nước và Nhân dân.
Nghị quyết còn có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố kỷ luật, kỷ cương hành chính. Cùng với việc mở rộng thẩm quyền và trao cơ chế linh hoạt, Nghị quyết yêu cầu đề cao trách nhiệm người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, thanh tra, giám sát; bảo đảm công khai, minh bạch, hiệu quả; không để trục lợi chính sách, thất thoát, lãng phí. Đặc biệt, quy định về việc xem xét loại trừ, miễn trách nhiệm đối với người thực hiện đúng quy trình, không vụ lợi nhưng vẫn xảy ra thiệt hại, cùng với yêu cầu xử lý nghiêm hành vi tham nhũng, thông đồng, trục lợi, nhũng nhiễu, đã tạo ra thông điệp quản trị rất rõ ràng: khuyến khích người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, nhưng kiên quyết không dung túng cho tiêu cực.
Có thể khẳng định, Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP là một văn bản có tính thực tiễn cao, kịp thời đáp ứng yêu cầu quản lý nhà, đất công trong bối cảnh mới. Văn bản không chỉ tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, mà còn đặt nền tảng cho việc khai thác hiệu quả nguồn lực sau sắp xếp bộ máy, góp phần phòng, chống lãng phí, tăng cường hiệu quả sử dụng tài sản công và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
Để Nghị quyết đi vào cuộc sống, các bộ, ngành, địa phương cần khẩn trương rà soát, phân loại đầy đủ quỹ nhà, đất dôi dư; xác định rõ phương án xử lý, khai thác đối với từng cơ sở; công khai thông tin, minh bạch quy trình và tăng cường giám sát trong quá trình thực hiện. Khi từng mét vuông nhà, đất công được quản lý chặt chẽ, khai thác hiệu quả, đó không chỉ là kết quả của cải cách thủ tục, mà còn là biểu hiện sinh động của tinh thần tiết kiệm, chống lãng phí, vì lợi ích của Nhà nước, Nhân dân và sự phát triển bền vững của đất nước.

Tác giả bài viết: CTV