Sở Tư pháp tỉnh Thái Nguyên - Cổng thông tin điện tử Phổ biến giáo dục pháp luật
TRÁCH NHIỆM CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ TRONG CÔNG TÁC PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT – MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ DỰ THẢO LUẬT PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
Phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) là một trong những nội dung quan trọng của công tác xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật, góp phần đưa pháp luật vào cuộc sống, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của cán bộ, công chức, viên chức và Nhân dân. Trong hệ thống chính quyền địa phương, cấp xã là cấp gần dân nhất, trực tiếp tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách, pháp luật và giải quyết phần lớn các vấn đề phát sinh trong đời sống hằng ngày của người dân. Vì vậy, hiệu quả công tác PBGDPL ở cơ sở có mối quan hệ trực tiếp với năng lực tổ chức thực hiện của Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã.
Dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật đã có bước phát triển đáng ghi nhận khi quy định trách nhiệm của chính quyền địa phương các cấp và xác định rõ: “Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật và quyết định biện pháp phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn.”
Đây là quy định có ý nghĩa quan trọng, thể hiện xu hướng tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền cấp cơ sở. Tuy nhiên, qua nghiên cứu Dự thảo, có thể thấy một số vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện để quy định về trách nhiệm của UBND cấp xã và Chủ tịch UBND cấp xã bảo đảm rõ ràng, khả thi và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
UBND cấp xã là chủ thể trực tiếp tổ chức thực hiện công tác PBGDPL ở cơ sở
Theo Dự thảo, Hội đồng nhân dân, UBND các cấp thực hiện trách nhiệm PBGDPL theo các quy định chung của Luật; UBND các cấp có trách nhiệm ban hành kế hoạch PBGDPL tại địa phương, ưu tiên phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật mới và các quy định có tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân; đồng thời tạo điều kiện để các chủ thể tham gia công tác PBGDPL tại địa phương.
Đối với cấp xã, trách nhiệm này có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là cấp đầu tiên tiếp nhận và giải quyết các thủ tục hành chính của người dân; tổ chức thực hiện các chính sách, pháp luật trên địa bàn; tiếp xúc, đối thoại với Nhân dân; giải quyết hoặc phối hợp giải quyết các vấn đề phát sinh ở cơ sở; tổ chức hòa giải, giải quyết các mâu thuẫn trong cộng đồng và là cấp chính quyền tổ chức thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước liên quan trực tiếp đến đời sống người dân.
Do đó, PBGDPL ở cấp xã không nên được nhìn nhận đơn thuần là hoạt động tổ chức hội nghị, tuyên truyền, phổ biến văn bản pháp luật. Về bản chất, đây phải là một bộ phận gắn liền với quá trình tổ chức thi hành pháp luật và thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước tại cơ sở, trách nhiệm của UBND cấp xã trong công tác PBGDPL cần được xác định là trách nhiệm tổ chức thực hiện có tính chủ động, thường xuyên và gắn với nhu cầu thực tiễn của địa bàn.
Cần phân biệt trách nhiệm của UBND cấp xã với trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã
Một điểm đáng chú ý trong Dự thảo là việc quy định UBND các cấp có trách nhiệm ban hành kế hoạch PBGDPL tại địa phương; Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện PBGDPL và quyết định biện pháp phối hợp PBGDPL trên địa bàn. Cách tiếp cận này đã bước đầu thể hiện sự phân định giữa trách nhiệm của tập thể UBND và trách nhiệm của người đứng đầu.
Tuy nhiên, để quy định có tính thống nhất và tránh cách hiểu khác nhau, cần làm rõ hơn:
Thứ nhất, UBND cấp xã là chủ thể tổ chức quản lý và bảo đảm điều kiện thực hiện. UBND cấp xã cần chịu trách nhiệm về: Xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch PBGDPL; bố trí, huy động và sử dụng các nguồn lực; phân công nhiệm vụ cho các bộ phận, công chức có liên quan; tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân tham gia PBGDPL; theo dõi, đánh giá và báo cáo kết quả thực hiện.
Thứ hai, Chủ tịch UBND cấp xã là người chịu trách nhiệm chỉ đạo, điều phối và quyết định biện pháp phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức. Việc phân định này có ý nghĩa quan trọng bởi nếu chỉ quy định trách nhiệm chung của UBND mà không xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu thì trong thực tiễn dễ dẫn đến tình trạng công tác PBGDPL được giao cho một bộ phận chuyên môn, trong khi trách nhiệm chỉ đạo, điều phối chung chưa được phát huy đầy đủ.
Theo Dự thảo, Chủ tịch UBND cấp xã được giao trách nhiệm “quyết định biện pháp phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn.” Đây là một quy định có tính thực tiễn cao.
Ở cấp xã, công tác PBGDPL liên quan đến nhiều chủ thể khác nhau như: Công chức thuộc UBND cấp xã; công an cấp xã; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội; tổ hòa giải ở cơ sở; trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố; báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật; các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trên địa bàn. Nếu không có một chủ thể có thẩm quyền điều phối chung thì hoạt động PBGDPL có thể bị phân tán, trùng lặp hoặc bỏ sót.
Việc giao Chủ tịch UBND cấp xã quyết định biện pháp phối hợp cho phép địa phương chủ động lựa chọn phương thức phù hợp với tình hình thực tế như: thành lập tổ công tác liên ngành để tuyên truyền chính sách pháp luật mới; phân công cơ quan chủ trì và các cơ quan phối hợp; tổ chức hội nghị liên ngành và lồng ghép PBGDPL trong các cuộc họp dân cư; phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội để tuyên truyền pháp luật cho từng nhóm đối tượng… Như vậy, việc trao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã quyết định biện pháp phối hợp là phù hợp với yêu cầu phân cấp, phân quyền và tăng tính chủ động cho cơ sở.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là Dự thảo hiện chưa làm rõ “biện pháp phối hợp” bao gồm những nội dung nào, phạm vi ra sao và được thực hiện bằng hình thức nào. Do đó, cần nghiên cứu quy định rõ hơn theo hướng trao quyền nhưng đồng thời xác định được phạm vi trách nhiệm.
Trách nhiệm PBGDPL của UBND cấp xã cần gắn với “nhu cầu pháp luật” của người dân
Một trong những hạn chế phổ biến của công tác PBGDPL là còn nặng về cung cấp thông tin một chiều, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu của người dân. Trong khi đó, người dân ở từng địa bàn có những nhu cầu pháp luật khác nhau. Ví dụ: Địa bàn đô thị có thể quan tâm nhiều đến đất đai, xây dựng, trật tự đô thị, giao thông; địa bàn nông thôn có thể phát sinh nhiều vấn đề về đất đai, thừa kế, hôn nhân và gia đình; địa bàn có nhiều khu công nghiệp cần chú trọng pháp luật lao động, bảo hiểm xã hội; địa bàn có nhiều doanh nghiệp cần quan tâm đến pháp luật về đầu tư, kinh doanh, thuế; địa bàn có nhiều nhóm yếu thế cần chú trọng trợ giúp pháp lý và tiếp cận pháp luật…
Do đó, UBND cấp xã cần chuyển từ tư duy “Có văn bản mới thì tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật” sang “Người dân đang cần biết vấn đề pháp luật gì và cần được hỗ trợ như thế nào?”
Theo đó, trách nhiệm của UBND cấp xã nên bao gồm việc nắm bắt nhu cầu pháp luật của người dân, xác định nhóm đối tượng cần ưu tiên, lựa chọn nội dung pháp luật phù hợp và hình thức truyền đạt dễ tiếp cận; việc đánh giá mức độ tiếp nhận và hiệu quả sau PBGDPL. Đây cũng là cơ sở để bảo đảm hoạt động PBGDPL không chỉ dừng lại ở việc “đã tổ chức bao nhiêu cuộc tuyên truyền” mà hướng tới đánh giá thực chất hơn: người dân có biết, có hiểu và có thể áp dụng pháp luật.
Từ những phân tích trên, có thể đề xuất nghiên cứu sửa đổi, bổ sung theo hướng quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp xã, quy định rõ trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã, làm rõ cơ chế phối hợp, không nên quy định cứng một mô hình tổ chức phối hợp PBGDPL áp dụng cho tất cả các xã, phường. Cần trao quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã lựa chọn mô hình phù hợp với quy mô dân số, đặc điểm địa bàn, số lượng và tính chất vụ việc pháp luật phát sinh, điều kiện nhân lực và khả năng huy động nguồn lực xã hội hóa tại địa phương.
Về lâu dài, công tác PBGDPL ở cấp xã cần được chuyển mạnh từ phương thức tuyên truyền hành chính, một chiều sang phương thức chủ động, thiết thực, lấy người dân làm trung tâm và gắn chặt với tổ chức thi hành pháp luật. Đây chính là yếu tố có ý nghĩa quyết định để pháp luật thực sự được đưa đến gần người dân, được người dân hiểu, tin tưởng và tự giác chấp hành./.
Dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật đã có bước phát triển đáng ghi nhận khi quy định trách nhiệm của chính quyền địa phương các cấp và xác định rõ: “Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật và quyết định biện pháp phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn.”
Đây là quy định có ý nghĩa quan trọng, thể hiện xu hướng tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền cấp cơ sở. Tuy nhiên, qua nghiên cứu Dự thảo, có thể thấy một số vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện để quy định về trách nhiệm của UBND cấp xã và Chủ tịch UBND cấp xã bảo đảm rõ ràng, khả thi và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
UBND cấp xã là chủ thể trực tiếp tổ chức thực hiện công tác PBGDPL ở cơ sở
Theo Dự thảo, Hội đồng nhân dân, UBND các cấp thực hiện trách nhiệm PBGDPL theo các quy định chung của Luật; UBND các cấp có trách nhiệm ban hành kế hoạch PBGDPL tại địa phương, ưu tiên phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật mới và các quy định có tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân; đồng thời tạo điều kiện để các chủ thể tham gia công tác PBGDPL tại địa phương.
Đối với cấp xã, trách nhiệm này có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là cấp đầu tiên tiếp nhận và giải quyết các thủ tục hành chính của người dân; tổ chức thực hiện các chính sách, pháp luật trên địa bàn; tiếp xúc, đối thoại với Nhân dân; giải quyết hoặc phối hợp giải quyết các vấn đề phát sinh ở cơ sở; tổ chức hòa giải, giải quyết các mâu thuẫn trong cộng đồng và là cấp chính quyền tổ chức thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước liên quan trực tiếp đến đời sống người dân.
Do đó, PBGDPL ở cấp xã không nên được nhìn nhận đơn thuần là hoạt động tổ chức hội nghị, tuyên truyền, phổ biến văn bản pháp luật. Về bản chất, đây phải là một bộ phận gắn liền với quá trình tổ chức thi hành pháp luật và thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước tại cơ sở, trách nhiệm của UBND cấp xã trong công tác PBGDPL cần được xác định là trách nhiệm tổ chức thực hiện có tính chủ động, thường xuyên và gắn với nhu cầu thực tiễn của địa bàn.
Cần phân biệt trách nhiệm của UBND cấp xã với trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã
Một điểm đáng chú ý trong Dự thảo là việc quy định UBND các cấp có trách nhiệm ban hành kế hoạch PBGDPL tại địa phương; Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện PBGDPL và quyết định biện pháp phối hợp PBGDPL trên địa bàn. Cách tiếp cận này đã bước đầu thể hiện sự phân định giữa trách nhiệm của tập thể UBND và trách nhiệm của người đứng đầu.
Tuy nhiên, để quy định có tính thống nhất và tránh cách hiểu khác nhau, cần làm rõ hơn:
Thứ nhất, UBND cấp xã là chủ thể tổ chức quản lý và bảo đảm điều kiện thực hiện. UBND cấp xã cần chịu trách nhiệm về: Xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch PBGDPL; bố trí, huy động và sử dụng các nguồn lực; phân công nhiệm vụ cho các bộ phận, công chức có liên quan; tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân tham gia PBGDPL; theo dõi, đánh giá và báo cáo kết quả thực hiện.
Thứ hai, Chủ tịch UBND cấp xã là người chịu trách nhiệm chỉ đạo, điều phối và quyết định biện pháp phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức. Việc phân định này có ý nghĩa quan trọng bởi nếu chỉ quy định trách nhiệm chung của UBND mà không xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu thì trong thực tiễn dễ dẫn đến tình trạng công tác PBGDPL được giao cho một bộ phận chuyên môn, trong khi trách nhiệm chỉ đạo, điều phối chung chưa được phát huy đầy đủ.
Theo Dự thảo, Chủ tịch UBND cấp xã được giao trách nhiệm “quyết định biện pháp phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn.” Đây là một quy định có tính thực tiễn cao.
Ở cấp xã, công tác PBGDPL liên quan đến nhiều chủ thể khác nhau như: Công chức thuộc UBND cấp xã; công an cấp xã; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội; tổ hòa giải ở cơ sở; trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố; báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật; các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trên địa bàn. Nếu không có một chủ thể có thẩm quyền điều phối chung thì hoạt động PBGDPL có thể bị phân tán, trùng lặp hoặc bỏ sót.
Việc giao Chủ tịch UBND cấp xã quyết định biện pháp phối hợp cho phép địa phương chủ động lựa chọn phương thức phù hợp với tình hình thực tế như: thành lập tổ công tác liên ngành để tuyên truyền chính sách pháp luật mới; phân công cơ quan chủ trì và các cơ quan phối hợp; tổ chức hội nghị liên ngành và lồng ghép PBGDPL trong các cuộc họp dân cư; phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội để tuyên truyền pháp luật cho từng nhóm đối tượng… Như vậy, việc trao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã quyết định biện pháp phối hợp là phù hợp với yêu cầu phân cấp, phân quyền và tăng tính chủ động cho cơ sở.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là Dự thảo hiện chưa làm rõ “biện pháp phối hợp” bao gồm những nội dung nào, phạm vi ra sao và được thực hiện bằng hình thức nào. Do đó, cần nghiên cứu quy định rõ hơn theo hướng trao quyền nhưng đồng thời xác định được phạm vi trách nhiệm.
Trách nhiệm PBGDPL của UBND cấp xã cần gắn với “nhu cầu pháp luật” của người dân
Một trong những hạn chế phổ biến của công tác PBGDPL là còn nặng về cung cấp thông tin một chiều, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu của người dân. Trong khi đó, người dân ở từng địa bàn có những nhu cầu pháp luật khác nhau. Ví dụ: Địa bàn đô thị có thể quan tâm nhiều đến đất đai, xây dựng, trật tự đô thị, giao thông; địa bàn nông thôn có thể phát sinh nhiều vấn đề về đất đai, thừa kế, hôn nhân và gia đình; địa bàn có nhiều khu công nghiệp cần chú trọng pháp luật lao động, bảo hiểm xã hội; địa bàn có nhiều doanh nghiệp cần quan tâm đến pháp luật về đầu tư, kinh doanh, thuế; địa bàn có nhiều nhóm yếu thế cần chú trọng trợ giúp pháp lý và tiếp cận pháp luật…
Do đó, UBND cấp xã cần chuyển từ tư duy “Có văn bản mới thì tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật” sang “Người dân đang cần biết vấn đề pháp luật gì và cần được hỗ trợ như thế nào?”
Theo đó, trách nhiệm của UBND cấp xã nên bao gồm việc nắm bắt nhu cầu pháp luật của người dân, xác định nhóm đối tượng cần ưu tiên, lựa chọn nội dung pháp luật phù hợp và hình thức truyền đạt dễ tiếp cận; việc đánh giá mức độ tiếp nhận và hiệu quả sau PBGDPL. Đây cũng là cơ sở để bảo đảm hoạt động PBGDPL không chỉ dừng lại ở việc “đã tổ chức bao nhiêu cuộc tuyên truyền” mà hướng tới đánh giá thực chất hơn: người dân có biết, có hiểu và có thể áp dụng pháp luật.
Từ những phân tích trên, có thể đề xuất nghiên cứu sửa đổi, bổ sung theo hướng quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp xã, quy định rõ trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã, làm rõ cơ chế phối hợp, không nên quy định cứng một mô hình tổ chức phối hợp PBGDPL áp dụng cho tất cả các xã, phường. Cần trao quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã lựa chọn mô hình phù hợp với quy mô dân số, đặc điểm địa bàn, số lượng và tính chất vụ việc pháp luật phát sinh, điều kiện nhân lực và khả năng huy động nguồn lực xã hội hóa tại địa phương.
Về lâu dài, công tác PBGDPL ở cấp xã cần được chuyển mạnh từ phương thức tuyên truyền hành chính, một chiều sang phương thức chủ động, thiết thực, lấy người dân làm trung tâm và gắn chặt với tổ chức thi hành pháp luật. Đây chính là yếu tố có ý nghĩa quyết định để pháp luật thực sự được đưa đến gần người dân, được người dân hiểu, tin tưởng và tự giác chấp hành./.
Ý kiến bạn đọc
Bạn cần đăng nhập với tư cách là Thành viên chính thức để có thể bình luận
Thông tin nổi bật
-
Những chỉ đạo đột phá về giáo dục trong Nghị quyết 71-NQ/TW
-
Những điểm nổi bật của Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi năm 2025
-
Tỉnh ủy Thái Nguyên: Đảng viên nghiêm túc thực hiện chế độ báo cáo khi đi nước ngoài
-
QUY CHẾ LÀM VIỆC MẪU CỦA UBND XÃ, PHƯỜNG, ĐẶC KHU
-
Tiêu chí xác định địa bàn thôn, xã, tỉnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Thống kê truy cập
- Đang truy cập1,427
- Máy chủ tìm kiếm5
- Khách viếng thăm1,422
- Hôm nay290,143
- Tháng hiện tại6,771,104
- Tổng lượt truy cập45,774,450
