CÂU CHUYỆN PHÁP LUẬT: TRƯỚC NGÀY HỘI NON SÔNG Ở BẢN MÂY

Những ngày đầu tháng Hai, khi đào rừng vừa chớm nở, bản Mây như bước vào một nhịp sống khác hẳn ngày thường. Con đường đất quanh co dẫn từ đầu bản vào trung tâm xã được bà con quét dọn sạch sẽ. Trên những mái nhà sàn lợp ngói âm dương, cờ đỏ sao vàng tung bay trong gió. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp đang đến rất gần.
Tại nhà văn hóa thôn, anh Hoàng Văn Lực - Tổ trưởng Tổ bầu cử - cùng các thành viên tất bật kiểm tra lại danh sách cử tri. Trên chiếc bàn gỗ dài, từng tập giấy được xếp ngay ngắn: danh sách cử tri theo từng hộ, sơ đồ khu vực bỏ phiếu, nội quy phòng bỏ phiếu, phiếu bầu mẫu để tuyên truyền.
Anh Lực nói với mọi người: “Bản mình đông đồng bào dân tộc, trình độ biết đọc, biết viết chữ không đều. Việc tuyên truyền trước ngày bầu cử phải làm thật kỹ, để đến ngày bỏ phiếu không ai bỡ ngỡ.”
Chị Lý Thị Mến, cán bộ xã, gật đầu đồng tình. Chị được phân công phụ trách tuyên truyền pháp luật bầu cử tại các thôn vùng cao. Với chị, mỗi cuộc bầu cử không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là dịp để bà con hiểu rõ quyền và nghĩa vụ công dân của mình.
Chiều hôm đó, khi sương núi đã phủ mờ lối đi, bà con trong bản lục tục kéo về nhà văn hóa. Người Tày, người Dao, người Mông, đủ mọi lứa tuổi. Có cụ già tóc bạc chống gậy tre, có phụ nữ địu con sau lưng, có cả những thanh niên vừa tròn mười tám tuổi lần đầu được cầm Thẻ cử tri.
Chị Mến mở đầu buổi tuyên truyền bằng giọng chậm rãi, dễ hiểu:
- Cuộc bầu cử sắp tới là ngày hội lớn của toàn dân. Mỗi công dân đủ điều kiện đều có quyền tham gia bầu cử để lựa chọn những người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của mình.
Chị giơ cao cuốn sổ ghi chú đọc những điều quan trọng mà hôm tập huấn về bầu cử ở xã chị đã chăm chú ghi chép, tổng hợp:
- Theo quy định của điểm a khoản 2 Điều 6 Thông tư số 21/2025/TT-BNV ngày 12/10/2025 do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành hướng dẫn nghiệp vụ công tác tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 quy định: “Việc bỏ phiếu bắt đầu từ 07 giờ sáng đến 07 giờ tối cùng ngày. Tùy tình hình địa phương, Tổ bầu cử có thể quyết định cho bắt đầu việc bỏ phiếu sớm hơn nhưng không được trước 05 giờ sáng hoặc kết thúc muộn hơn nhưng không được quá 09 giờ tối cùng ngày.”
Đến ngày bầu cử, khi đi bỏ phiếu, bà con phải mang theo Thẻ cử tri. Đây là giấy tờ để Tổ bầu cử kiểm tra và phát phiếu cho mình.
Ông Bàn Văn Sáng, người cao tuổi nhất bản, chậm rãi đứng lên:
- Tôi nghe nói mỗi người được bầu nhiều phiếu, có đúng không?
Chị Mến giải thích rõ:
- Không đúng ông ơi! Mỗi cử tri chỉ được bỏ một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và một phiếu bầu đại biểu Hội đồng nhân dân tương ứng với từng cấp mà mình được tham gia. Không ai được bỏ nhiều hơn đâu ạ!
Cậu Vừ A Chứ, thanh niên người Mông, hỏi tiếp:
- Hôm đấy em định đi tỉnh có việc, em có thể nhờ người khác đi bầu thay mình không ạ?
Cả hội trường xôn xao. Chị Mến trả lời dứt khoát nhưng nhẹ nhàng:
- Không được. Cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu thay. Đi bầu là quyền, nhưng cũng là trách nhiệm của chính mỗi người.
Nghe vậy, Chứ gật đầu, trong lòng thấy rõ hơn ý nghĩa của lá phiếu sắp tới.
Bà Giàng Thị Súa, người Dao, nhà ở tít trên đồi cao, ít khi có dịp xuống bản, lo lắng: “Tôi không biết chữ nhiều, sợ viết phiếu sai.”
Chị Mến mỉm cười trấn an:
- Nếu cử tri không thể tự viết phiếu, thì được nhờ người khác viết hộ, nhưng phải tự mình bỏ phiếu vào hòm phiếu. Người viết hộ phải giữ bí mật nội dung phiếu bầu.
Chị nói thêm: Đối với người khuyết tật không thể tự bỏ phiếu, có thể nhờ người khác bỏ phiếu vào hòm phiếu. Pháp luật luôn tạo điều kiện để mọi công dân đều thực hiện được quyền bầu cử.
Cả hội trường im lặng lắng nghe. Ai cũng hiểu rằng, dù già hay trẻ, dù biết chữ hay không, không ai bị đứng ngoài ngày hội lớn của đất nước.
Tiếp theo, anh Lực tuyên truyền các bỏ phiếu. Anh Lực lấy một tờ phiếu bầu mẫu, chỉ rõ từng dòng: “Khi viết phiếu, bà con nhớ kỹ:
- Không bầu cho ai thì gạch giữa cả dòng họ và tên người đó;
- Không khoanh tròn, không đánh dấu;
- Không viết thêm tên người ngoài danh sách;
- Không bầu quá số đại biểu được ấn định cho đơn vị bầu cử.”
Anh dừng lại nhấn mạnh: “Nếu bà con gạch xóa hết tên tất cả ứng cử viên trong phiếu, thì phiếu đó không hợp lệ.”
Chị Mến bổ sung: “Khi cử tri viết phiếu, không ai được xem, kể cả thành viên Tổ bầu cử. Nếu viết hỏng, cử tri có quyền đổi phiếu khác.”
Thông tin được nhắc đi nhắc lại nhiều lần để ai cũng nhớ, ai cũng hiểu.
Buổi tuyên truyền kết thúc, bà con ra về trong ánh chiều tà, mặt trời dần khuất trên đỉnh núi. Trên con đường đất, tiếng trò chuyện rì rầm: “Đi bầu phải mang thẻ nhé.” “Gạch giữa tên người không bầu.” “Viết hỏng thì xin đổi phiếu.”
Ông Sáng bước chậm rãi bên đám thanh niên, giọng trầm ấm: “Lá phiếu nhỏ thôi, nhưng là tiếng nói của mình. Mình bầu cho đúng, cho đủ, là góp phần xây dựng bản làng, xây dựng đất nước.”
Tối đến, từ những mái nhà sàn trong bản Mây, ánh đèn dầu hắt ra ấm áp. Trong lòng mỗi người dân, ngày bầu cử không còn là điều gì xa lạ hay khó hiểu, mà trở thành ngày hội chung, nơi mỗi lá phiếu đều mang theo niềm tin, trách nhiệm và khát vọng của đồng bào miền núi với những người đại biểu đại diện cho tiếng nói của người dân ở cơ sở.