Mỗi cử tri cần biết: Điểm mới về cuộc bầu cử nhiệm kỳ 2026 – 2031

         Ngày 24/6/2025, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND). Luật có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 và sẽ được áp dụng ngay trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 diễn ra vào ngày 15/3/2026.
         Việc sửa đổi, bổ sung Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (sau đây gọi tắt là Luật) được thực hiện trong bối cảnh tiếp tục triển khai chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Trên cơ sở đó, Luật đã điều chỉnh, hoàn thiện nhiều quy định quan trọng nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả tổ chức cuộc bầu cử. Một số điểm mới mà người dân cần lưu ý như sau:
        1. Việc xác định khu vực bỏ phiếu
         Tại các kỳ bầu cử trước, việc xác định khu vực bỏ phiếu do Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã quyết định và được UBND cấp huyện phê chuẩn. Đối với huyện không có đơn vị hành chính xã, thị trấn thì việc xác định khu vực bỏ phiếu do UBND huyện quyết định. Tuy nhiên, tại cuộc bầu cử sắp tới, UBND cấp xã có thẩm quyền quyết định việc xác định khu vực bỏ phiếu và báo cáo UBND cấp tỉnh. Trường hợp cần thiết, UBND cấp tỉnh điều chỉnh việc xác định khu vực bỏ phiếu. Nội dung này được quy định tại khoản 4 Điều 11 của Luật nhằm rút ngắn quy trình thực hiện đồng thời thể hiện sự phân cấp, phân quyền rõ hơn.
          2. Tăng số lượng thành viên của các tổ chức phụ trách bầu cử
          Sau khi được sửa đổi, bổ sung, các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương gồm:
- Ủy ban bầu cử ở tỉnh, thành phố, Ủy ban bầu cử ở xã, phường, đặc khu;
- Ban bầu cử đại biểu Quốc hội, Ban bầu cử đại biểu HĐND cấp tỉnh, Ban bầu cử đại biểu HĐND cấp xã;
- Tổ bầu cử.
Do đó, để bảo đảm hiệu quả công tác bầu cử, số lượng thành viên của các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương đồng bộ được tăng lên đáng kể. Các nội dung này được quy định tại Điều 21, 22, 24, 25 của Luật. Cụ thể:
- Ủy ban bầu cử ở tỉnh là 23-37 thành viên (trước kia là 21-31 thành viên);
- Ủy ban bầu cử ở xã là 9-17 thành viên (trước kia là 9-11 thành viên);
- Ban bầu cử đại biểu Quốc hội là 9-17 thành viên (trước kia là 9-15 thành viên);
- Ban bầu cử HĐND cấp tỉnh là 11-15 thành viên (trước kia là 11-13 thành viên);
- Ban bầu cử HĐND cấp xã là 9-15 thành viên (trước kia là 7-9 thành viên).
Đáng chú ý, thành phần tham dự các hội nghị hiệp thương cũng được điều chỉnh: thay vì có đại diện Mặt trận Tổ quốc cấp huyện, nay thành phần tham dự sẽ có đại diện Mặt trận Tổ quốc cấp xã trực thuộc. Điều này vừa phù hợp với mô hình hai cấp, vừa góp phần bảo đảm tính đại diện trực tiếp và gần gũi hơn với cử tri. Điều này được quy định tại các điều 39, 44, 49 của Luật.
          3. Điều chỉnh giảm thời gian thực hiện quy trình, thủ tục bầu cử
          Một thay đổi đáng chú ý là việc điều chỉnh, rút ngắn thời gian thực hiện các bước trong quy trình bầu cử. Cụ thể, thời gian từ khi kết thúc việc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử được rút ngắn từ 70 ngày xuống còn 42 ngày.
Theo đó, các mốc thời gian trong hiệp thương, công bố danh sách người ứng cử, giải quyết khiếu nại… đều được rút ngắn tương ứng nhằm đảm bảo tính đồng bộ và phù hợp với thực tiễn triển khai.
Các mốc thời gian quan trọng được điều chỉnh như sau:
+ Thời gian tổ chức hội nghị hiệp thương lần thứ hai được tổ chức chậm nhất là 40 ngày trước ngày bầu cử (trước kia là 65 ngày);
+ Thời gian tổ chức hội nghị hiệp thương lần thứ ba được tổ chức chậm nhất là 23 ngày trước ngày bầu cử (trước kia là 35 ngày).
+ Thời hạn công bố danh sách ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu được Ủy ban bầu cử cấp tỉnh công bố, niêm yết chậm nhất là 16 ngày trước ngày bầu cử (trước kia là 20 ngày).
+ Thời gian tiến hành bầu cử thêm, bầu cử lại chậm nhất là 7 ngày sau ngày bầu cử (trước kia là 15 ngày);
+ Thời hạn công bố kết quả bầu cử, danh sách trúng cử đại biểu Quốc hội là chậm nhất 10 ngày sau bầu cử (trước kia là 20 ngày), bằng thời hạn công bố kết quả bầu cử, danh sách trúng cử đại biểu HĐND các cấp;
+ Thời gian tiếp nhận khiếu nại về kết quả bầu cử chậm nhất là 03 ngày kể từ khi công bố kết quả bầu cử (trước kia là 05 ngày)
+ Thời gian xem xét giải quyết khiếu nại về kết quả bầu cử chậm nhất là 07 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại đối với cả kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội và kết quả bầu cử đại biểu HĐND (trước kia là 30 ngày đối với kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội và 20 ngày đối với kết quả bầu cử đại biểu HĐND).
        4. Đổi mới phương thức vận động bầu cử
Một điểm nhấn đáng chú ý là việc đa dạng hóa hình thức vận động bầu cử. Bên cạnh tiếp xúc cử tri trực tiếp, Luật cho phép tổ chức trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp với trực tuyến, với điều kiện bảo đảm kỹ thuật, an toàn thông tin và an ninh mạng. Cụ thể, Điều 66 của Luật quy định về Hội nghị tiếp túc cử tri như sau:
“Hội nghị tiếp xúc cử tri được tổ chức theo hình thức trực tiếp hoặc căn cứ điều kiện thực tế có thể tổ chức theo hình thức trực tuyến, trực tiếp kết hợp với trực tuyến. Việc tiếp xúc cử tri trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp với trực tuyến chỉ được thực hiện khi bảo đảm các điều kiện kỹ thuật, an toàn thông tin mạng, an ninh mạng.
UBND nơi tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri có trách nhiệm thông báo về hình thức, nội dung, thời gian, địa điểm tổ chức hội nghị, điểm truy cập trực tuyến để cử tri tham dự đông đủ.”
Quy định này không chỉ phù hợp với xu thế phát triển của khoa học công nghệ mà còn góp phần mở rộng kênh tương tác, tăng cường sự tham gia của cử tri trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ. Đây là một bước tiến quan trọng, tạo tiền đề hiện đại hóa công tác bầu cử, minh chứng cho sự linh hoạt, thích ứng của pháp luật với thực tiễn.
Những quy định mới của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân sau khi được sửa đổi, bổ sung đã thể hiện rõ tinh thần đổi mới, sát thực tiễn, góp phần khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong các kỳ bầu cử trước đây. Đồng thời, việc đẩy mạnh phân cấp, ứng dụng công nghệ thông tin, rút ngắn quy trình, thủ tục sẽ nâng cao tính chủ động, hiệu quả trong tổ chức bầu cử, bảo đảm quyền và nghĩa vụ của công dân.
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, là dịp để cử tri phát huy quyền làm chủ, lựa chọn những đại biểu tiêu biểu, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân. Việc nắm vững các điểm mới của pháp luật về bầu cử sẽ góp phần tổ chức thành công cuộc bầu cử, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ngày càng vững mạnh, phục vụ Nhân dân tốt hơn./.