CÂU CHUYỆN PHÁP LUẬT: BÀI HỌC TỪ MỘT HÀNH VI GIAN LẬN BẦU CỬ

Phường Văn Minh là một trong những phường trung tâm của tỉnh. Cuộc sống nơi đây sôi động, các tuyến phố buôn bán tấp nập từ sáng sớm đến tối muộn. Người dân phần lớn làm kinh doanh, dịch vụ hoặc công tác tại các cơ quan, đơn vị. Nhịp sống nhanh là vậy, nhưng mỗi khi đến kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, không khí trong các tổ dân phố lại trở nên trang nghiêm, rộn ràng theo một cách rất riêng. Những lá cờ đỏ được treo dọc các con phố. Loa truyền thanh của phường phát đi những bản tin tuyên truyền về quyền và nghĩa vụ của cử tri. Tại nhà văn hóa tổ dân phố, danh sách cử tri được niêm yết công khai để mọi người kiểm tra.
Tại tổ dân phố 7, bà Nguyễn Thị Loan, hơn năm mươi tuổi, là người mà ai cũng biết. Bà buôn bán nhỏ tại chợ, tính tình nhanh nhẹn, nói năng hoạt bát, lại quen biết nhiều người. Trước đây, bà từng làm tổ phó tổ dân phố, tích cực tham gia các phong trào địa phương nên được bà con tin tưởng. Khi phường triển khai công tác chuẩn bị bầu cử, bà Loan đặc biệt quan tâm. Sáng nào mở hàng, bà cũng vừa bán hàng vừa nghe loa truyền thanh.
Một buổi trưa, bà nói với chị Hạnh bán rau bên cạnh: Năm nay danh sách ứng cử viên có mấy người mới đấy. Phải chọn người nào làm được việc cho dân thì tốt.
Chị Hạnh cười: Ừ, mình cứ tìm hiểu kỹ rồi bầu. Lá phiếu là quyền của mình mà.
Theo quy định tại Điều 7, Điều 27 Hiến pháp năm 2013, công dân đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Quyền bầu cử là quyền chính trị cơ bản của công dân, được thực hiện theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Những quy định đó vốn đã được tuyên truyền nhiều lần, nhưng không phải ai cũng hiểu đầy đủ ý nghĩa của từng nguyên tắc. Trong danh sách ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân phường nhiệm kỳ mới, có một người họ hàng xa của bà Loan. Bà nghĩ thầm: “Nếu người nhà mình trúng cử thì việc chung việc riêng trong khu phố sẽ thuận lợi hơn.”. Từ suy nghĩ đó, bà bắt đầu vận động người quen bỏ phiếu cho người mình ủng hộ.
Buổi chiều nọ, khi gặp bác Tư hàng xóm, bà Loan nói: Bác nhớ hôm bầu cử thì bỏ phiếu cho anh Tuấn nhé. Người nhà tôi, làm việc cũng được lắm.
- Bác Tư xua tay: Tôi thì xem danh sách rồi tự lựa chọn thôi. Mỗi người có một lá phiếu mà.
Câu trả lời ấy khiến bà Loan không hài lòng. Bà bắt đầu lo lắng kết quả sẽ không như mong muốn. Những ngày sau, bà Loan để ý danh sách cử tri được niêm yết tại nhà văn hóa. Bà nhận ra có vài người đi làm ăn xa, khả năng không về kịp ngày bầu cử. Một ý nghĩ sai lầm nảy sinh trong đầu bà: “Nếu họ không về, mình bỏ thay thì cũng chẳng ảnh hưởng gì. Cũng là vì người thân mình thôi”. Bà không biết rằng, chính suy nghĩ ấy đã đi ngược lại những nguyên tắc cơ bản của pháp luật về bầu cử. Theo Điều 69 quy định về nguyên tắc bỏ phiếu của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), khi cử tri đến bỏ phiếu, Tổ bầu cử phải kiểm tra danh sách, phát phiếu và hướng dẫn cử tri trực tiếp vào phòng bỏ phiếu để tự mình lựa chọn. Luật quy định rõ: mỗi cử tri chỉ được nhận một phiếu bầu và tự mình bỏ phiếu; chỉ trong trường hợp cử tri không thể tự viết được mới được nhờ người khác viết hộ, nhưng phải tự tay bỏ phiếu vào hòm phiếu.
Ngày bầu cử diễn ra. Từ sáng sớm, khu vực bỏ phiếu số 3 của phường đã đông người qua lại. Cờ hoa rực rỡ, loa phát thanh vang lên những bài hát quen thuộc. Bà Loan đến rất sớm. Bà tỏ ra nhiệt tình, giúp hướng dẫn cử tri cao tuổi, người khuyết tật vào khu vực bỏ phiếu.
- Một thành viên Tổ bầu cử nói: Cảm ơn chị Loan, hôm nay đông người quá, có chị hỗ trợ cũng đỡ.
- Bà Loan cười: Việc chung của khu phố mà, ai cũng phải góp sức.
Tuy nhiên, trong lúc Ban bầu cử sơ suất, bà Loan đã tìm cách nhận thêm hai phiếu bầu mang tên hai cử tri vắng mặt. Bà lặng lẽ mang những phiếu này vào phòng bỏ phiếu, tự đánh dấu lựa chọn theo ý mình, rồi bỏ vào hòm phiếu. Bà nghĩ: “Chỉ hai phiếu thôi, chẳng ai biết đâu.”. Nhưng hành vi ấy không qua được sự giám sát chặt chẽ của Ban giám sát bầu cử. Một thành viên Ban giám sát sau khi đối chiếu danh sách đã phát hiện điều bất thường: Lạ nhỉ, hai cử tri này ký nhận phiếu, nhưng người nhà họ nói họ vẫn đang làm việc ở tỉnh khác.
Sự việc được báo ngay cho Tổ bầu cử và Ủy ban bầu cử phường. Chiều hôm đó, bà Loan được mời đến làm việc.
- Cán bộ bầu cử nhẹ nhàng hỏi: Chị Loan, chị có nhận thay phiếu bầu của hai cử tri vắng mặt không?
Bà Loan ban đầu chối: Tôi chỉ giúp cho đủ tỷ lệ cử tri tham gia thôi.
Cán bộ giải thích: Chị biết không, theo Điều 95 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) pháp luật nghiêm cấm các hành vi gian lận trong bầu cử, trong đó có hành vi giả mạo, làm sai lệch kết quả bầu cử.
- Cán bầu cử đọc rõ từng dòng: Luật quy định: “Người nào dùng thủ đoạn lừa gạt, mua chuộc hoặc cưỡng ép làm trở ngại việc bầu cử, ứng cử của công dân; vi phạm các quy định về vận động bầu cử; người có trách nhiệm trong công tác bầu cử mà giả mạo giấy tờ, gian lận phiếu bầu hoặc dùng thủ đoạn khác để làm sai lệch kết quả bầu cử hoặc vi phạm các quy định khác của pháp luật về bầu cử thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự” là hành vi bị nghiêm cấm.
Nghe vậy, bà Loan cúi đầu, giọng run run:  Tôi chỉ nghĩ là giúp người nhà mình thôi… không ngờ lại vi phạm pháp luật.
Cán bộ bầu cử nói: Lá phiếu là ý chí của mỗi công dân. Không ai có quyền bỏ thay người khác, dù với lý do gì. Hành vi của chị đã xâm phạm quyền bầu cử của họ và làm sai lệch kết quả bầu cử.
Sau một hồi trao đổi, bà Loan đã thừa nhận toàn bộ hành vi của mình.
Cơ quan chức năng xác định: hành vi của bà Loan là vi phạm pháp luật về bầu cử. Theo Điều 95 Luật Bầu cử năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), những hành vi gian lận có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ. Trong trường hợp của bà Loan, số phiếu gian lận ít, chưa làm thay đổi kết quả bầu cử chung, bà lại thành khẩn khai báo. Vì vậy, cơ quan có thẩm quyền quyết định xử phạt vi phạm hành chính theo quy định pháp luật, đồng thời kiến nghị không để bà tham gia các chức danh ở khu dân cư trong thời gian nhất định. Tin này lan nhanh trong tổ dân phố. Nhiều người tỏ ra tiếc nuối.
Một buổi chiều, chị Hạnh gặp bà Loan ngoài chợ, khẽ nói: Chị nóng vội quá. Lá phiếu là chuyện nghiêm túc mà.
Bà Loan thở dài: Tôi sai rồi. Chỉ vì nghĩ cho người quen mà làm điều trái luật.
Sau bầu cử, trong buổi sinh hoạt tổ dân phố, bà Loan xin phát biểu. Bà đứng lên, giọng nghẹn lại: Tôi xin lỗi bà con. Tôi đã không hiểu hết ý nghĩa của lá phiếu, lại vi phạm pháp luật. Mong mọi người coi đây là bài học để không ai lặp lại sai lầm như tôi.
Trưởng tổ dân phố nói: Chuyện đã qua rồi, quan trọng là mình rút kinh nghiệm. Bầu cử là quyền của mỗi người, nhưng cũng phải thực hiện đúng luật.
Một bác lớn tuổi trong tổ nói thêm: Mỗi lá phiếu là ý chí của từng người. Không ai được quyết định thay người khác.
Sau buổi sinh hoạt hôm ấy, câu chuyện của bà Loan trở thành bài học chung cho cả khu phố. Bầu cử không chỉ là một thủ tục, mà là quyền chính trị quan trọng của mỗi công dân. Mỗi lá phiếu đều thể hiện ý chí, nguyện vọng riêng của từng người, không ai được phép làm thay hay quyết định thay cho người khác. Hành vi gian lận, dù xuất phát từ động cơ cá nhân hay danh nghĩa “vì tập thể”, đều xâm phạm trực tiếp đến nền dân chủ và sự công bằng của cuộc bầu cử.
Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Loan là một lời nhắc nhở giản dị mà sâu sắc: hiểu luật, tôn trọng luật và thực hiện đúng luật chính là cách mỗi công dân góp phần xây dựng một cuộc bầu cử dân chủ, công bằng và đúng pháp luật./.