Sở Tư pháp tỉnh Thái Nguyên - Cổng thông tin điện tử Phổ biến giáo dục pháp luật

Hòa giải ở cơ sở là một thiết chế mang tính xã hội – pháp lý đặc thù, giữ vai trò quan trọng trong việc giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở, góp phần duy trì ổn định trật tự xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giảm tải cho hệ thống tư pháp. Sau hơn 10 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, thực tiễn đã đặt ra yêu cầu sửa đổi, hoàn thiện các quy định pháp luật nhằm thích ứng với bối cảnh mới, đặc biệt là yêu cầu chuyển đổi số, sự biến đổi trong cấu trúc cộng đồng dân cư và tính chất ngày càng đa dạng của các tranh chấp xã hội.

Trong hoạt động quản lý nhà nước, xử phạt vi phạm hành chính là công cụ quan trọng nhằm bảo đảm kỷ cương pháp luật. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành cho thấy, trong quá trình lập hồ sơ và ban hành quyết định xử phạt, không tránh khỏi những sai sót phát sinh như: sai thông tin cá nhân, sai căn cứ pháp lý, xác định chưa chính xác hành vi vi phạm, thậm chí sai thẩm quyền hoặc vi phạm trình tự thủ tục. Pháp luật về xử lý vi phạm hành chính đã thiết lập các cơ chế pháp lý để xử lý quyết định có sai sót, bao gồm: đính chính; sửa đổi, bổ sung; hủy bỏ quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Các quy định này được quy định tương đối đầy đủ tại Điều 18 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 được sửa đổi, bổ sung năm 2020, 2025 (sau đây gọi tắt là Luật Xử lý vi phạm hành chính) và được hướng dẫn chi tiết tại các Điều 13, 14, 15, 16 Nghị định số 118/2021/NĐ-CP ngày 23/12/2021 của Chính phủ được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 68/2025/NĐ- CP (sau đây gọi tắt là Nghị định 118/2021/NĐ-CP) và Nghị định số 190/2025/NĐ- CP ngày 01/7/2025 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 118/2021/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính được sửa đổi, bổ sung theo Nghị định số 68/2025/NĐ-CP và Nghị định số 120/2021/NĐ-CP quy định chế độ áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn (sau đây gọi tắt là Nghị định 190/2025/NĐ- CP).

Ngày 24/4/2026, tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 29/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án tồn đọng, kéo dài. Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 01/5/2026. Việc ban hành Nghị quyết có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhiều dự án đầu tư, công trình, vụ việc liên quan đến đất đai còn tồn tại, kéo dài qua nhiều giai đoạn, gây lãng phí nguồn lực xã hội, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội và hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai.

Hòa giải ở cơ sở là một thiết chế mang tính xã hội – pháp lý đặc thù, giữ vai trò quan trọng trong việc giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở, góp phần duy trì ổn định trật tự xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giảm tải cho hệ thống tư pháp. Sau hơn 10 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, thực tiễn đã đặt ra yêu cầu sửa đổi, hoàn thiện các quy định pháp luật nhằm thích ứng với bối cảnh mới, đặc biệt là yêu cầu chuyển đổi số, sự biến đổi trong cấu trúc cộng đồng dân cư và tính chất ngày càng đa dạng của các tranh chấp xã hội.

Trong những năm gần đây, công tác trợ giúp pháp lý ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đồng thời tạo điều kiện để mọi người dân, đặc biệt là người nghèo, người yếu thế trong xã hội, được tiếp cận công lý một cách bình đẳng. Việc triển khai Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã từng bước hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người thuộc diện được trợ giúp pháp lý, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống trợ giúp pháp lý trên phạm vi cả nước.

Thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC) là lĩnh vực có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên hầu hết các lĩnh vực đời sống xã hội. Chất lượng thi hành pháp luật về XLVPHC phụ thuộc lớn vào việc tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và trách nhiệm tổ chức thực hiện của các cơ quan, người có thẩm quyền.

Cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính là biện pháp bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của hoạt động xử phạt, được áp dụng trong trường hợp cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt hoặc quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả. Trong các biện pháp cưỡng chế do pháp luật quy định, kê biên tài sản là biện pháp có tính chất tác động trực tiếp,mạnh mẽ đến quyền sở hữu tài sản của cá nhân, tổ chức bị xử phạt. Chính vì vậy, việc áp dụng biện pháp này luôn đòi hỏi phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện, trình tự, thủ tục và cơ chế kiểm soát quyền lực nhằm tránh lạm dụng, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị cưỡng chế.

Ngày 16/11/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 296/2025/NĐ-CP quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật và bảo đảm kỷ cương, trật tự trong quản lý nhà nước. Nghị định này có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2026 và thay thế Nghị định số 166/2013/NĐ-CP quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính.