Sở Tư pháp tỉnh Thái Nguyên - Cổng thông tin điện tử Phổ biến giáo dục pháp luật

Buổi sáng thứ hai tại Trung tâm Phục vụ hành chính công chính thức bắt đầu bằng một chuỗi tiếng ồn quen thuộc, tiếng bước chân vội vã, tiếng lạch cạch của máy in và tiếng hướng dẫn rầm rì. Tại quầy tiếp nhận hồ sơ, anh Nguyễn Văn Triết lau gọng kính cận, nhìn xấp hồ sơ dày cộm trước mặt. Là một chuyên viên pháp lý có gần mười năm kinh nghiệm, anh tự nhận mình đã chứng kiến đủ mọi rắc rối giấy tờ trên đời. Nhưng anh biết, đằng sau mỗi mảnh giấy cũ kỹ, mỗi dòng chữ mờ nhòe luôn là một câu chuyện của một số phận, một cuộc đời.

Trong đời sống, việc chăm sóc, bảo vệ trẻ em không chỉ xuất phát từ tình thân mà còn cần được pháp luật ghi nhận để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các em. Câu chuyện dưới đây là một tình huống gần gũi về đăng ký giám hộ, cho thấy một chữ ký tưởng chừng giản dị lại có thể trở thành điểm tựa pháp lý vững chắc cho một đứa trẻ.

Ở xã Hòa Bình, anh Nguyễn Văn Khánh vốn là người cẩn thận, sống trách nhiệm và luôn chấp hành tốt các quy định của pháp luật. Thế nhưng, cũng như nhiều người dân khác, trước đây anh vẫn nghĩ hộ tịch chỉ đơn giản là những giấy tờ quen thuộc như giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn hay giấy khai tử. Chỉ đến khi trong gia đình phát sinh nhiều việc liên quan đến hộ tịch, anh mới hiểu rằng đăng ký hộ tịch có ý nghĩa rất quan trọng trong việc ghi nhận tình trạng pháp lý của mỗi con người.

Cuộc sống của mỗi con người luôn gắn với những dấu mốc quan trọng: sinh ra, lớn lên, lập gia đình, thay đổi nơi cư trú, xác lập quan hệ cha mẹ con, kết hôn, ly hôn, nhận con nuôi, giám hộ, thay đổi thông tin nhân thân hoặc có những sự kiện pháp lý phát sinh theo bản án, quyết định của Tòa án. Mỗi sự kiện ấy không chỉ là chuyện riêng của một gia đình, mà còn cần được ghi nhận đầy đủ, chính xác trong Sổ hộ tịch và Cơ sở dữ liệu hộ tịch để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.

Trong đời sống hằng ngày, có những việc tưởng như nhỏ bé, đơn giản nhưng lại gắn liền với quyền lợi rất quan trọng của mỗi người. Đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn, nhận cha, mẹ, con hay các thủ tục hộ tịch khác không chỉ là “giấy tờ hành chính”, mà còn là căn cứ pháp lý để Nhà nước ghi nhận, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Câu chuyện của gia đình ông Nguyễn Văn Hòa ở xã Bình Yên là một bài học như thế.

Mỗi giấy tờ hộ tịch đều gắn với những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời của mỗi người: từ khi sinh ra, kết hôn, thay đổi thông tin cá nhân cho đến các sự kiện pháp lý khác. “An toàn dữ liệu hộ tịch - An tâm cho người dân” chính là thông điệp nhấn mạnh yêu cầu quản lý, khai thác và bảo vệ thông tin hộ tịch một cách chặt chẽ, đúng quy định, vì quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân. Câu chuyện dưới đây là một tình huống pháp luật giản dị nhưng thiết thực, cho thấy an toàn dữ liệu hộ tịch chính là nền tảng để người dân yên tâm khi thực hiện các thủ tục liên quan đến nhân thân của mình.

Hòa giải ở cơ sở là một thiết chế mang tính xã hội – pháp lý đặc thù, giữ vai trò quan trọng trong việc giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở, góp phần duy trì ổn định trật tự xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giảm tải cho hệ thống tư pháp. Sau hơn 10 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, thực tiễn đã đặt ra yêu cầu sửa đổi, hoàn thiện các quy định pháp luật nhằm thích ứng với bối cảnh mới, đặc biệt là yêu cầu chuyển đổi số, sự biến đổi trong cấu trúc cộng đồng dân cư và tính chất ngày càng đa dạng của các tranh chấp xã hội.

Trong hoạt động quản lý nhà nước, xử phạt vi phạm hành chính là công cụ quan trọng nhằm bảo đảm kỷ cương pháp luật. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành cho thấy, trong quá trình lập hồ sơ và ban hành quyết định xử phạt, không tránh khỏi những sai sót phát sinh như: sai thông tin cá nhân, sai căn cứ pháp lý, xác định chưa chính xác hành vi vi phạm, thậm chí sai thẩm quyền hoặc vi phạm trình tự thủ tục. Pháp luật về xử lý vi phạm hành chính đã thiết lập các cơ chế pháp lý để xử lý quyết định có sai sót, bao gồm: đính chính; sửa đổi, bổ sung; hủy bỏ quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Các quy định này được quy định tương đối đầy đủ tại Điều 18 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 được sửa đổi, bổ sung năm 2020, 2025 (sau đây gọi tắt là Luật Xử lý vi phạm hành chính) và được hướng dẫn chi tiết tại các Điều 13, 14, 15, 16 Nghị định số 118/2021/NĐ-CP ngày 23/12/2021 của Chính phủ được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 68/2025/NĐ- CP (sau đây gọi tắt là Nghị định 118/2021/NĐ-CP) và Nghị định số 190/2025/NĐ- CP ngày 01/7/2025 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 118/2021/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính được sửa đổi, bổ sung theo Nghị định số 68/2025/NĐ-CP và Nghị định số 120/2021/NĐ-CP quy định chế độ áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn (sau đây gọi tắt là Nghị định 190/2025/NĐ- CP).

Hòa giải ở cơ sở là một thiết chế mang tính xã hội – pháp lý đặc thù, giữ vai trò quan trọng trong việc giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở, góp phần duy trì ổn định trật tự xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giảm tải cho hệ thống tư pháp. Sau hơn 10 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, thực tiễn đã đặt ra yêu cầu sửa đổi, hoàn thiện các quy định pháp luật nhằm thích ứng với bối cảnh mới, đặc biệt là yêu cầu chuyển đổi số, sự biến đổi trong cấu trúc cộng đồng dân cư và tính chất ngày càng đa dạng của các tranh chấp xã hội.

Trong những năm gần đây, công tác trợ giúp pháp lý ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đồng thời tạo điều kiện để mọi người dân, đặc biệt là người nghèo, người yếu thế trong xã hội, được tiếp cận công lý một cách bình đẳng. Việc triển khai Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã từng bước hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người thuộc diện được trợ giúp pháp lý, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống trợ giúp pháp lý trên phạm vi cả nước.