Thực hiện nguyên tắc “phi địa giới hành chính” trong giải quyết thủ tục hành chính lĩnh vực tư pháp - một số vấn đề đặt ra từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên
- Thứ ba - 23/12/2025 23:07
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Cải cách thủ tục hành chính (TTHC) gắn với chuyển đổi số quốc gia đang là một trong những trụ cột quan trọng của tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong bối cảnh đó, nguyên tắc “phi địa giới hành chính” được xác định là bước tiến mới, mang tính đột phá trong tư duy quản lý hành chính, chuyển mạnh từ mô hình quản lý theo địa bàn sang mô hình phục vụ người dân, doanh nghiệp dựa trên nhu cầu thực tế.
Chính phủ ban hành Nghị định số 121/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 quy định việc thực hiện nguyên tắc “phi địa giới hành chính” trong giải quyết TTHC đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để các bộ, ngành, địa phương tổ chức triển khai đồng bộ, thống nhất. Trên cơ sở đó, tỉnh Thái Nguyên đã sớm cụ thể hóa chủ trương này qua Quyết định số 2732/QĐ-UBND ngày 31/12/2025, công bố danh mục TTHC thực hiện không phụ thuộc vào địa giới hành chính trên phạm vi toàn tỉnh, trong đó lĩnh vực tư pháp chiếm số lượng lớn và có phạm vi tác động sâu rộng.
Bài viết này tập trung trao đổi, phân tích việc triển khai nguyên tắc “phi địa giới hành chính” trong giải quyết TTHC lĩnh vực tư pháp tại tỉnh Thái Nguyên; làm rõ những kết quả bước đầu, những khó khăn, thách thức đặt ra và đề xuất một số định hướng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện trong thời gian tới.
Cơ sở pháp lý và phạm vi triển khai
Nghị định số 121/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã lần đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất cho việc giải quyết TTHC không phụ thuộc vào nơi cư trú, nơi đăng ký hộ khẩu hoặc địa bàn quản lý hành chính truyền thống. Theo đó, cá nhân, tổ chức có quyền lựa chọn bất kỳ UBND cấp xã hoặc cơ quan có thẩm quyền phù hợp nào trong phạm vi quy định để thực hiện TTHC, miễn là đáp ứng đầy đủ điều kiện theo pháp luật chuyên ngành.
Triển khai Nghị định số 121/2025/NĐ-CP, UBND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Quyết định số 2732/QĐ-UBND công bố danh mục thủ tục hành chính thực hiện không phụ thuộc vào địa giới hành chính trong phạm vi tỉnh Thái Nguyên.
Riêng đối với ngành Tư pháp, có 214 TTHC thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như: hộ tịch, chứng thực, quốc tịch, nuôi con nuôi, trợ giúp pháp lý, công chứng, luật sư, đấu giá tài sản, giám định tư pháp, thừa phát lại, hòa giải thương mại, trọng tài thương mại, bồi thường nhà nước, hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa… Đây đều là những TTHC có tần suất phát sinh cao, gắn trực tiếp với quyền, lợi ích hợp pháp và nhu cầu thiết yếu của người dân, doanh nghiệp.
Toàn bộ quy trình nội bộ giải quyết các TTHC này đã được Sở Tư pháp chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, địa phương liên quan xây dựng, chuẩn hóa và tích hợp vào hệ thống phần mềm giải quyết TTHC dùng chung mới của tỉnh, tạo tiền đề quan trọng cho việc tổ chức thực hiện thống nhất trên toàn địa bàn.
Ý nghĩa và tác động của việc thực hiện thủ tục “phi địa giới” trong lĩnh vực tư pháp
Việc triển khai giải quyết TTHC lĩnh vực tư pháp theo nguyên tắc “phi địa giới hành chính” mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực.
- Đối với người dân và doanh nghiệp, đây là giải pháp trực tiếp tháo gỡ “nút thắt” về không gian và thời gian trong tiếp cận dịch vụ công. Người dân không còn bị ràng buộc bởi nơi cư trú hoặc địa bàn hành chính, không phải di chuyển quãng đường dài để đến đúng cơ quan có thẩm quyền theo phân cấp truyền thống, mà có thể lựa chọn trung tâm hành chính công hoặc UBND cấp xã gần nhất để nộp hồ sơ và nhận kết quả. Điều này giúp tiết kiệm đáng kể chi phí đi lại, thời gian chờ đợi, đồng thời nâng cao mức độ hài lòng đối với hoạt động của cơ quan nhà nước.
- Đối với cơ quan quản lý nhà nước, việc thực hiện “phi địa giới” góp phần thúc đẩy chuẩn hóa quy trình, minh bạch hóa hoạt động giải quyết TTHC, hạn chế tình trạng cục bộ địa phương, nâng cao tính liên thông, liên kết giữa các cấp, các ngành. Đây cũng là động lực quan trọng để đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong lĩnh vực tư pháp – một lĩnh vực vốn được xem là phức tạp, yêu cầu cao về tính chính xác, bảo mật và trách nhiệm pháp lý.
Việc triển khai hiệu quả nguyên tắc “phi địa giới hành chính” góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương và quốc gia, phù hợp với xu thế quản trị hiện đại, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Những khó khăn, thách thức đặt ra trong quá trình triển khai
Bên cạnh những kết quả và tác động tích cực, thực tiễn triển khai giải quyết TTHC “phi địa giới hành chính” trong lĩnh vực tư pháp tại Thái Nguyên cũng đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức.
Một là, về khối lượng và áp lực công việc. Khi không còn giới hạn theo địa bàn hành chính, số lượng hồ sơ tiếp nhận tại một số đơn vị có thể tăng đột biến, dẫn đến áp lực lớn đối với đội ngũ cán bộ, công chức, trong khi biên chế và điều kiện làm việc chưa kịp thời được điều chỉnh tương ứng.
Hai là, về hạ tầng kỹ thuật và công nghệ thông tin. Mặc dù hệ thống phần mềm giải quyết TTHC dùng chung đã được triển khai, song trên thực tế vẫn còn xảy ra tình trạng nghẽn mạng, chưa đồng bộ hoàn toàn giữa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành; một số dữ liệu còn rời rạc, chưa được chuẩn hóa đầy đủ, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng giải quyết hồ sơ.
Ba là, về yếu tố con người và tư duy quản lý. Việc chuyển từ mô hình “quản lý theo địa bàn” sang “phục vụ phi địa giới” đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ về nhận thức, tác phong và kỹ năng của đội ngũ cán bộ, công chức. Không ít trường hợp còn tâm lý e ngại trách nhiệm, lúng túng trong xử lý hồ sơ phát sinh ngoài địa bàn quen thuộc, hoặc chưa thực sự làm chủ các công cụ số.
Một số yêu cầu then chốt và giải pháp đề xuất
Từ thực tiễn triển khai tại tỉnh Thái Nguyên, có thể thấy việc thực hiện hiệu quả nguyên tắc “phi địa giới hành chính” trong giải quyết TTHC lĩnh vực tư pháp cần đồng thời đáp ứng một số yêu cầu then chốt sau:
Thứ nhất, về kỹ thuật và dữ liệu, cần tiếp tục đẩy mạnh chuẩn hóa, số hóa và đồng bộ hóa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành tư pháp; bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực giữa các hệ thống. Chỉ khi dữ liệu được “làm sạch” và vận hành thông suốt, việc giải quyết TTHC phi địa giới mới thực chất, tránh tình trạng “nối mạng hình thức”.
Thứ hai, về tổ chức thực hiện, cần rà soát, điều chỉnh hợp lý việc phân công, phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị, cá nhân; đồng thời nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ, điều tiết khối lượng công việc giữa các đơn vị để tránh quá tải cục bộ.
Thứ ba, về nguồn nhân lực, cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng đa năng, chuyên nghiệp, có kỹ năng số, kỹ năng giao tiếp hành chính và tinh thần phục vụ cao. Việc đánh giá cán bộ cần gắn chặt với kết quả, chất lượng giải quyết hồ sơ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.
Thực hiện nguyên tắc “phi địa giới hành chính” trong giải quyết TTHC lĩnh vực tư pháp là một bước đi tất yếu, phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính và chuyển đổi số hiện nay. Dù còn nhiều khó khăn, thách thức, song với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và việc lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo chất lượng phục vụ, ngành Tư pháp Thái Nguyên đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả, hướng tới nền hành chính “phi địa giới”, phục vụ mọi công dân - ở mọi nơi, mọi lúc./.
Chính phủ ban hành Nghị định số 121/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 quy định việc thực hiện nguyên tắc “phi địa giới hành chính” trong giải quyết TTHC đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để các bộ, ngành, địa phương tổ chức triển khai đồng bộ, thống nhất. Trên cơ sở đó, tỉnh Thái Nguyên đã sớm cụ thể hóa chủ trương này qua Quyết định số 2732/QĐ-UBND ngày 31/12/2025, công bố danh mục TTHC thực hiện không phụ thuộc vào địa giới hành chính trên phạm vi toàn tỉnh, trong đó lĩnh vực tư pháp chiếm số lượng lớn và có phạm vi tác động sâu rộng.
Bài viết này tập trung trao đổi, phân tích việc triển khai nguyên tắc “phi địa giới hành chính” trong giải quyết TTHC lĩnh vực tư pháp tại tỉnh Thái Nguyên; làm rõ những kết quả bước đầu, những khó khăn, thách thức đặt ra và đề xuất một số định hướng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện trong thời gian tới.
Cơ sở pháp lý và phạm vi triển khai
Nghị định số 121/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã lần đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất cho việc giải quyết TTHC không phụ thuộc vào nơi cư trú, nơi đăng ký hộ khẩu hoặc địa bàn quản lý hành chính truyền thống. Theo đó, cá nhân, tổ chức có quyền lựa chọn bất kỳ UBND cấp xã hoặc cơ quan có thẩm quyền phù hợp nào trong phạm vi quy định để thực hiện TTHC, miễn là đáp ứng đầy đủ điều kiện theo pháp luật chuyên ngành.
Triển khai Nghị định số 121/2025/NĐ-CP, UBND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Quyết định số 2732/QĐ-UBND công bố danh mục thủ tục hành chính thực hiện không phụ thuộc vào địa giới hành chính trong phạm vi tỉnh Thái Nguyên.
Riêng đối với ngành Tư pháp, có 214 TTHC thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như: hộ tịch, chứng thực, quốc tịch, nuôi con nuôi, trợ giúp pháp lý, công chứng, luật sư, đấu giá tài sản, giám định tư pháp, thừa phát lại, hòa giải thương mại, trọng tài thương mại, bồi thường nhà nước, hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa… Đây đều là những TTHC có tần suất phát sinh cao, gắn trực tiếp với quyền, lợi ích hợp pháp và nhu cầu thiết yếu của người dân, doanh nghiệp.
Toàn bộ quy trình nội bộ giải quyết các TTHC này đã được Sở Tư pháp chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, địa phương liên quan xây dựng, chuẩn hóa và tích hợp vào hệ thống phần mềm giải quyết TTHC dùng chung mới của tỉnh, tạo tiền đề quan trọng cho việc tổ chức thực hiện thống nhất trên toàn địa bàn.
Ý nghĩa và tác động của việc thực hiện thủ tục “phi địa giới” trong lĩnh vực tư pháp
Việc triển khai giải quyết TTHC lĩnh vực tư pháp theo nguyên tắc “phi địa giới hành chính” mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực.
- Đối với người dân và doanh nghiệp, đây là giải pháp trực tiếp tháo gỡ “nút thắt” về không gian và thời gian trong tiếp cận dịch vụ công. Người dân không còn bị ràng buộc bởi nơi cư trú hoặc địa bàn hành chính, không phải di chuyển quãng đường dài để đến đúng cơ quan có thẩm quyền theo phân cấp truyền thống, mà có thể lựa chọn trung tâm hành chính công hoặc UBND cấp xã gần nhất để nộp hồ sơ và nhận kết quả. Điều này giúp tiết kiệm đáng kể chi phí đi lại, thời gian chờ đợi, đồng thời nâng cao mức độ hài lòng đối với hoạt động của cơ quan nhà nước.
- Đối với cơ quan quản lý nhà nước, việc thực hiện “phi địa giới” góp phần thúc đẩy chuẩn hóa quy trình, minh bạch hóa hoạt động giải quyết TTHC, hạn chế tình trạng cục bộ địa phương, nâng cao tính liên thông, liên kết giữa các cấp, các ngành. Đây cũng là động lực quan trọng để đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong lĩnh vực tư pháp – một lĩnh vực vốn được xem là phức tạp, yêu cầu cao về tính chính xác, bảo mật và trách nhiệm pháp lý.
Việc triển khai hiệu quả nguyên tắc “phi địa giới hành chính” góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương và quốc gia, phù hợp với xu thế quản trị hiện đại, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Những khó khăn, thách thức đặt ra trong quá trình triển khai
Bên cạnh những kết quả và tác động tích cực, thực tiễn triển khai giải quyết TTHC “phi địa giới hành chính” trong lĩnh vực tư pháp tại Thái Nguyên cũng đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức.
Một là, về khối lượng và áp lực công việc. Khi không còn giới hạn theo địa bàn hành chính, số lượng hồ sơ tiếp nhận tại một số đơn vị có thể tăng đột biến, dẫn đến áp lực lớn đối với đội ngũ cán bộ, công chức, trong khi biên chế và điều kiện làm việc chưa kịp thời được điều chỉnh tương ứng.
Hai là, về hạ tầng kỹ thuật và công nghệ thông tin. Mặc dù hệ thống phần mềm giải quyết TTHC dùng chung đã được triển khai, song trên thực tế vẫn còn xảy ra tình trạng nghẽn mạng, chưa đồng bộ hoàn toàn giữa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành; một số dữ liệu còn rời rạc, chưa được chuẩn hóa đầy đủ, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng giải quyết hồ sơ.
Ba là, về yếu tố con người và tư duy quản lý. Việc chuyển từ mô hình “quản lý theo địa bàn” sang “phục vụ phi địa giới” đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ về nhận thức, tác phong và kỹ năng của đội ngũ cán bộ, công chức. Không ít trường hợp còn tâm lý e ngại trách nhiệm, lúng túng trong xử lý hồ sơ phát sinh ngoài địa bàn quen thuộc, hoặc chưa thực sự làm chủ các công cụ số.
Một số yêu cầu then chốt và giải pháp đề xuất
Từ thực tiễn triển khai tại tỉnh Thái Nguyên, có thể thấy việc thực hiện hiệu quả nguyên tắc “phi địa giới hành chính” trong giải quyết TTHC lĩnh vực tư pháp cần đồng thời đáp ứng một số yêu cầu then chốt sau:
Thứ nhất, về kỹ thuật và dữ liệu, cần tiếp tục đẩy mạnh chuẩn hóa, số hóa và đồng bộ hóa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành tư pháp; bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực giữa các hệ thống. Chỉ khi dữ liệu được “làm sạch” và vận hành thông suốt, việc giải quyết TTHC phi địa giới mới thực chất, tránh tình trạng “nối mạng hình thức”.
Thứ hai, về tổ chức thực hiện, cần rà soát, điều chỉnh hợp lý việc phân công, phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị, cá nhân; đồng thời nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ, điều tiết khối lượng công việc giữa các đơn vị để tránh quá tải cục bộ.
Thứ ba, về nguồn nhân lực, cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng đa năng, chuyên nghiệp, có kỹ năng số, kỹ năng giao tiếp hành chính và tinh thần phục vụ cao. Việc đánh giá cán bộ cần gắn chặt với kết quả, chất lượng giải quyết hồ sơ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.
Thực hiện nguyên tắc “phi địa giới hành chính” trong giải quyết TTHC lĩnh vực tư pháp là một bước đi tất yếu, phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính và chuyển đổi số hiện nay. Dù còn nhiều khó khăn, thách thức, song với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và việc lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo chất lượng phục vụ, ngành Tư pháp Thái Nguyên đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả, hướng tới nền hành chính “phi địa giới”, phục vụ mọi công dân - ở mọi nơi, mọi lúc./.