Nghiên cứu, góp ý dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 105/2017/NĐ-CP về kinh doanh rượu

Nghị định số 105/2017/NĐ-CP ngày 14/9/2017 của Chính phủ về kinh doanh rượu (đã được sửa đổi, bổ sung một số điều bởi Nghị định số 17/2020/NĐ-CP) là văn bản pháp lý quan trọng điều chỉnh toàn diện hoạt động sản xuất, phân phối, bán buôn, bán lẻ, tiêu dùng rượu tại Việt Nam. Sau hơn 7 năm triển khai thực hiện, Nghị định 105/2017/NĐ-CP đã góp phần từng bước đưa hoạt động kinh doanh rượu vào khuôn khổ pháp luật, tăng cường quản lý nhà nước, hạn chế rượu không rõ nguồn gốc, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và sức khỏe cộng đồng.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thực tiễn phát sinh nhiều mô hình kinh doanh mới, yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, cũng như sự thay đổi của hệ thống pháp luật liên quan (Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia…), một số quy định của Nghị định 105/2017/NĐ-CP đã bộc lộ những hạn chế, bất cập. Việc Chính phủ xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 105/2017/NĐ-CP là cần thiết, nhằm hoàn thiện thể chế, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng, đồng thời vẫn bảo đảm mục tiêu quản lý nhà nước và bảo vệ lợi ích công cộng.
Qua nghiên cứu dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 105/2017/NĐ-CP, có thể nhận thấy dự thảo đã tiếp cận theo hướng: Rà soát, cắt giảm một số điều kiện kinh doanh không còn phù hợp, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp; điều chỉnh quy định về cấp phép, quản lý hoạt động kinh doanh rượu theo hướng rõ ràng, khả thi hơn; bảo đảm sự thống nhất với các luật hiện hành và các nghị định liên quan; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm quản lý của cơ quan nhà nước ở địa phương.
Nhìn chung, dự thảo thể hiện nỗ lực cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, phù hợp với chủ trương của Chính phủ về tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, một số nội dung cụ thể vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện để bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và hiệu quả khi áp dụng trên thực tế.
1. Về giải thích từ ngữ
Điều 1 Dự thảo bổ sung khoản 6 phần giải thích từ ngữ “Phân phối rượu là hoạt động mua, bán rượu, trong đó thương nhân mua rượu từ nhà cung cấp rượu trong nước, ngoài nước để bán cho tổ chức kinh tế được phép mua, bán rượu và cá nhân, hộ gia đình, tổ chức khác để sử dụng vào mục đích tiêu dùng.”
Việc Dự thảo giới hạn mục đích mua rượu của “cá nhân, hộ gia đình, tổ chức khác” để “tiêu dùng” là chưa hợp lý. Các chủ thể này có thể mua rượu từ thương nhân phân phối rượu cho mục đích kinh doanh không chỉ là tiêu dùng. Theo quy định tại Dự thảo và Nghị định 105/2017/NĐ-CP, Nghị định 17/2020/NĐ-CP thì hộ kinh doanh cũng có thể là chủ thể buôn bán rượu. Do đó, đề nghị bỏ cụm từ “để sử dụng vào mục đích tiêu dùng” tại khoản 6.
Ngoài ra, dự thảo cần tiếp tục làm rõ phạm vi điều chỉnh đối với các hình thức kinh doanh rượu mới phát sinh như: kinh doanh qua thương mại điện tử, bán hàng qua nền tảng số, dịch vụ giao hàng tận nơi. Việc chưa quy định cụ thể có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các địa phương, gây khó khăn cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Kiến nghị cơ quan soạn thảo bổ sung quy định hoặc hướng dẫn rõ việc áp dụng các điều kiện kinh doanh rượu đối với hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng, bảo đảm nguyên tắc quản lý thống nhất nhưng không làm phát sinh thêm thủ tục, điều kiện kinh doanh mới không cần thiết.
2. Về điều kiện kinh doanh và thủ tục cấp phép
Dự thảo đã có bước tiến trong việc đơn giản hóa một số điều kiện và thủ tục cấp giấy phép kinh doanh rượu. Tuy nhiên, vẫn còn một số yêu cầu mang tính hình thức hoặc trùng lặp với các quy định pháp luật khác (ví dụ: điều kiện về quyền sử dụng địa điểm kinh doanh, hợp đồng nguyên tắc với nhà cung cấp…). Do đó, cần tiếp tục rà soát, loại bỏ các điều kiện đã được điều chỉnh bởi pháp luật chuyên ngành khác; quy định theo hướng hậu kiểm thay vì tiền kiểm đối với một số nội dung ít rủi ro và chuẩn hóa, số hóa quy trình cấp phép nhằm giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp.
3. Về quản lý hoạt động sản xuất rượu thủ công
Hoạt động sản xuất rượu thủ công phục vụ tiêu dùng nội bộ và kinh doanh nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi. Dự thảo đã có sự điều chỉnh nhất định, song cần cân nhắc hài hòa giữa yêu cầu quản lý và điều kiện thực tế của người dân.
Dự thảo cần quy định cụ thể hơn về tiêu chí phân biệt sản xuất rượu thủ công để tiêu dùng nội bộ và để kinh doanh, có lộ trình, giải pháp hỗ trợ về kỹ thuật, an toàn thực phẩm cho các cơ sở sản xuất nhỏ và tránh đặt ra yêu cầu vượt quá khả năng đáp ứng của hộ gia đình, cá nhân, dẫn đến tình trạng né tránh hoặc hoạt động không phép.
4. Về trách nhiệm quản lý nhà nước và phân cấp
Dự thảo đã thể hiện xu hướng tăng cường phân cấp cho chính quyền địa phương trong quản lý hoạt động kinh doanh rượu. Tuy nhiên, nếu không đi kèm hướng dẫn cụ thể và cơ chế phối hợp hiệu quả, có thể phát sinh tình trạng mỗi địa phương áp dụng khác nhau.
Do đó, đề xuất tại Dự thảo Nghị định cần quy định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan trong quản lý, kiểm tra, thanh tra; quy định cơ chế phối hợp liên ngành giữa công thương, y tế, quản lý thị trường, công an.
Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 105/2017/NĐ-CP về kinh doanh rượu là bước đi cần thiết, phù hợp với yêu cầu hoàn thiện thể chế và cải cách môi trường kinh doanh trong giai đoạn hiện nay. Việc hoàn thiện Nghị định không chỉ nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp, mà còn phải bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và trật tự an toàn xã hội. Do đó, các góp ý nêu trên kỳ vọng sẽ góp phần giúp cơ quan soạn thảo hoàn thiện dự thảo Nghị định theo hướng khả thi, đồng bộ và bền vững hơn./.

Tác giả bài viết: BBT