ĐỔI MỚI BỘ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CÔNG TÁC PBGDPL THEO HƯỚNG ĐO LƯỜNG CHẤT LƯỢNG, TÁC ĐỘNG VÀ HIỆU QUẢ TRÊN MÔI TRƯỜNG SỐ
- Thứ ba - 25/08/2026 22:50
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Thông tư số 03/2018/TT-BTP ngày 10/3/2018 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được ban hành là một bước quan trọng trong việc đổi mới phương thức theo dõi, đánh giá công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL). Trước khi Thông tư được ban hành, việc đánh giá hiệu quả công tác PBGDPL ở các địa phương chủ yếu được thực hiện thông qua chế độ báo cáo, tổng hợp kết quả hoạt động và các tiêu chí thi đua, chưa có một bộ tiêu chí tương đối thống nhất để đánh giá một cách toàn diện và có hệ thống. Việc ban hành Thông tư số 03/2018/TT-BTP đã tạo cơ sở pháp lý để các bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức tự đánh giá, chấm điểm và xác định mức độ hiệu quả công tác PBGDPL trên cơ sở các tiêu chí, chỉ tiêu cụ thể; đồng thời từng bước chuyển trọng tâm từ việc đánh giá đơn thuần về số lượng, hình thức tổ chức hoạt động sang xem xét cả điều kiện bảo đảm, tổ chức thực hiện, kết quả và tác động của công tác PBGDPL.
Tuy nhiên, sau hơn 08 năm tổ chức thực hiện, trong bối cảnh hệ thống pháp luật, tổ chức bộ máy nhà nước, phương thức quản lý và đặc biệt là phương thức truyền thông, tiếp cận pháp luật có nhiều thay đổi, yêu cầu đối với việc đánh giá hiệu quả công tác PBGDPL cũng đã có sự chuyển biến đáng kể. Chuyển đổi số ngày càng được đẩy mạnh, các hình thức PBGDPL trên môi trường số, mạng xã hội, cổng/trang thông tin điện tử và các phương thức tương tác trực tuyến ngày càng phổ biến; đồng thời yêu cầu đánh giá hiện nay không chỉ dừng ở việc xác định “đã tổ chức bao nhiêu hoạt động” mà cần làm rõ “hoạt động đó có đến đúng đối tượng, có phù hợp với nhu cầu, có tạo ra sự thay đổi về nhận thức, hành vi và góp phần nâng cao khả năng tiếp cận, thực hiện pháp luật của người dân hay không”. Trong khi đó, một số tiêu chí, chỉ tiêu của Thông tư được xây dựng từ năm 2018 chưa phản ánh đầy đủ những phương thức PBGDPL mới và yêu cầu đánh giá dựa trên chất lượng, kết quả, tác động xã hội và hiệu quả truyền thông trên môi trường số.
Từ thực tiễn trên, việc nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác PBGDPL theo Thông tư số 03/2018/TT-BTP là yêu cầu cần thiết, nhằm bảo đảm công cụ đánh giá tiếp tục phát huy những ưu điểm đã được khẳng định qua thực tiễn, đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập và đáp ứng yêu cầu thực hiện công tác PBGDPL trong giai đoạn hiện nay.
Đánh giá công tác PBGDPL chưa phản ánh đầy đủ chất lượng và hiệu quả thực tế
PBGDPL là hoạt động có tính đặc thù. Việc tổ chức một hội nghị, phát hành một tài liệu hoặc đăng một tin, bài mới phản ánh “đầu ra” của hoạt động; chưa thể khẳng định ngay hoạt động đó đã tạo ra hiệu quả xã hội.
Ví dụ, một tài liệu pháp luật được phát hành với số lượng lớn có thể là kết quả về mặt sản phẩm, nhưng nếu tài liệu không phù hợp với đối tượng, ngôn ngữ khó hiểu hoặc không đến được người cần tiếp cận thì hiệu quả thực tế vẫn hạn chế.
Tương tự, một nội dung pháp luật được đăng tải trên môi trường số có thể có hàng nghìn lượt tiếp cận nhưng chưa chắc người tiếp cận đã đọc, hiểu và có khả năng vận dụng. Vì vậy, nếu Bộ tiêu chí quá thiên về số lượng hoạt động, số lượng tài liệu hoặc số lượng người tham dự thì có nguy cơ đánh giá cao “mức độ tổ chức” hơn là “mức độ tác động”. Một số địa phương còn nặng về bảo đảm số lượng hoạt động, hình thức tuyên truyền, chưa chú trọng đúng mức đến việc đánh giá chất lượng, mức độ tiếp cận và hiệu quả thực tế của hoạt động PBGDPL.
Một số tiêu chí, chỉ tiêu được xây dựng trong điều kiện trước khi chuyển đổi số được triển khai mạnh mẽ nên chưa phản ánh đầy đủ các phương thức PBGDPL hiện nay như tuyên truyền trên nền tảng số, mạng xã hội, cổng/trang thông tin điện tử, tương tác trực tuyến, khai thác dữ liệu số và các mô hình PBGDPL trên môi trường số.
Do đó, yêu cầu đặt ra khi sửa đổi Thông tư là chuyển trọng tâm từ “đã làm được bao nhiêu” sang “đã tạo ra kết quả gì”.
Trong quá trình thực hiện Thông tư, Thái Nguyên đã có những cách làm phù hợp để từng bước tiếp cận phương pháp đánh giá dựa trên dữ liệu. Đáng chú ý, tỉnh đã tổ chức khảo sát trực tuyến, xử lý dữ liệu định lượng và phân tích theo nhóm đối tượng. Cách làm này giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian và mở rộng phạm vi, đối tượng khảo sát. Đây là một kinh nghiệm thực tiễn quan trọng. Nếu trước đây khảo sát tác động PBGDPL thường gặp khó khăn về thời gian, kinh phí và phạm vi tiếp cận thì khảo sát trực tuyến tạo điều kiện thu thập dữ liệu rộng hơn, nhanh hơn và có khả năng phân tích theo nhóm đối tượng.
Tuy nhiên, chính thực tiễn này cũng cho thấy Bộ tiêu chí hiện hành cần được cập nhật. Khi phương thức thực hiện PBGDPL đã chuyển mạnh sang môi trường số, tiêu chí đánh giá cũng cần phản ánh được đặc điểm của môi trường này.
Thay vì chỉ ghi nhận việc “có đăng tải thông tin pháp luật”, có thể đánh giá các chỉ số như mức độ tiếp cận, tỷ lệ tương tác, mức độ phản hồi, khả năng tiếp cận đúng nhóm đối tượng, mức độ hài lòng và khả năng chuyển đổi từ tiếp cận thông tin sang hiểu và vận dụng pháp luật. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số là một yêu cầu phát triển nhanh trong những năm gần đây, trong khi hệ thống tiêu chí được xây dựng từ năm 2018 chưa cập nhật đầy đủ các hình thức và phương thức PBGDPL mới.
Đề xuất đổi mới Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác PBGDPL
Trên cơ sở đánh giá các hạn chế trên, tác giả đề xuất cần giảm dần các tiêu chí chỉ phản ánh việc “có tổ chức hoạt động” và tăng các tiêu chí phản ánh chất lượng, kết quả và tác động. Đặc biệt, cần bổ sung nhóm tiêu chí riêng về PBGDPL trên môi trường số. Không nên chỉ đánh giá việc có sử dụng công nghệ hay không mà cần đánh giá hiệu quả thực tế của việc sử dụng công nghệ.
Một trong những điểm yếu của việc đánh giá tác động là nếu không có phương pháp thống nhất thì kết quả giữa các địa phương khó so sánh. Do đó, cùng với việc sửa Bộ tiêu chí, cần ban hành bộ công cụ khảo sát thống nhất, bao gồm: mẫu phiếu khảo sát theo từng nhóm đối tượng; quy mô mẫu tối thiểu; phương pháp lựa chọn mẫu; cơ cấu đối tượng; phương thức xử lý dữ liệu; cách quy đổi kết quả khảo sát thành điểm. Cần có bộ công cụ khảo sát thống nhất trên phạm vi toàn quốc, gồm mẫu phiếu cho từng nhóm đối tượng, quy mô mẫu tối thiểu, phương pháp chọn mẫu, cơ cấu địa bàn, cách xử lý phiếu, quy đổi điểm và yêu cầu bảo đảm tính đại diện.
Việc sử dụng công cụ điện tử không chỉ giảm chi phí mà còn tạo ra nguồn dữ liệu có thể lưu trữ, phân tích và so sánh qua các kỳ đánh giá.
Đề nghị sửa đổi Bộ tiêu chí theo hướng: tăng tiêu chí chất lượng, mức độ phù hợp và khả năng tiếp cận của hoạt động PBGDPL; bổ sung tiêu chí về mức độ hài lòng và khả năng hiểu, ghi nhớ, vận dụng pháp luật của người dân, tiêu chí phản ánh thay đổi nhận thức, hành vi và khả năng phòng ngừa vi phạm, tiêu chí về PBGDPL trên môi trường số.
Mục tiêu của đánh giá không nên dừng lại ở việc xác định địa phương “đã tổ chức đầy đủ các hoạt động PBGDPL” mà cần hướng đến việc xác định hoạt động đó có thực sự đến được với người dân, có phù hợp với nhu cầu, có giúp người dân hiểu và thực hiện pháp luật tốt hơn hay không. Nếu thực hiện được sự thay đổi trong đánh giá, Bộ tiêu chí mới sẽ phản ánh thực chất hơn hiệu quả của công tác PBGDPL, đồng thời phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và phương thức truyền thông pháp luật trong giai đoạn hiện nay./.
Tuy nhiên, sau hơn 08 năm tổ chức thực hiện, trong bối cảnh hệ thống pháp luật, tổ chức bộ máy nhà nước, phương thức quản lý và đặc biệt là phương thức truyền thông, tiếp cận pháp luật có nhiều thay đổi, yêu cầu đối với việc đánh giá hiệu quả công tác PBGDPL cũng đã có sự chuyển biến đáng kể. Chuyển đổi số ngày càng được đẩy mạnh, các hình thức PBGDPL trên môi trường số, mạng xã hội, cổng/trang thông tin điện tử và các phương thức tương tác trực tuyến ngày càng phổ biến; đồng thời yêu cầu đánh giá hiện nay không chỉ dừng ở việc xác định “đã tổ chức bao nhiêu hoạt động” mà cần làm rõ “hoạt động đó có đến đúng đối tượng, có phù hợp với nhu cầu, có tạo ra sự thay đổi về nhận thức, hành vi và góp phần nâng cao khả năng tiếp cận, thực hiện pháp luật của người dân hay không”. Trong khi đó, một số tiêu chí, chỉ tiêu của Thông tư được xây dựng từ năm 2018 chưa phản ánh đầy đủ những phương thức PBGDPL mới và yêu cầu đánh giá dựa trên chất lượng, kết quả, tác động xã hội và hiệu quả truyền thông trên môi trường số.
Từ thực tiễn trên, việc nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác PBGDPL theo Thông tư số 03/2018/TT-BTP là yêu cầu cần thiết, nhằm bảo đảm công cụ đánh giá tiếp tục phát huy những ưu điểm đã được khẳng định qua thực tiễn, đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập và đáp ứng yêu cầu thực hiện công tác PBGDPL trong giai đoạn hiện nay.
Đánh giá công tác PBGDPL chưa phản ánh đầy đủ chất lượng và hiệu quả thực tế
PBGDPL là hoạt động có tính đặc thù. Việc tổ chức một hội nghị, phát hành một tài liệu hoặc đăng một tin, bài mới phản ánh “đầu ra” của hoạt động; chưa thể khẳng định ngay hoạt động đó đã tạo ra hiệu quả xã hội.
Ví dụ, một tài liệu pháp luật được phát hành với số lượng lớn có thể là kết quả về mặt sản phẩm, nhưng nếu tài liệu không phù hợp với đối tượng, ngôn ngữ khó hiểu hoặc không đến được người cần tiếp cận thì hiệu quả thực tế vẫn hạn chế.
Tương tự, một nội dung pháp luật được đăng tải trên môi trường số có thể có hàng nghìn lượt tiếp cận nhưng chưa chắc người tiếp cận đã đọc, hiểu và có khả năng vận dụng. Vì vậy, nếu Bộ tiêu chí quá thiên về số lượng hoạt động, số lượng tài liệu hoặc số lượng người tham dự thì có nguy cơ đánh giá cao “mức độ tổ chức” hơn là “mức độ tác động”. Một số địa phương còn nặng về bảo đảm số lượng hoạt động, hình thức tuyên truyền, chưa chú trọng đúng mức đến việc đánh giá chất lượng, mức độ tiếp cận và hiệu quả thực tế của hoạt động PBGDPL.
Một số tiêu chí, chỉ tiêu được xây dựng trong điều kiện trước khi chuyển đổi số được triển khai mạnh mẽ nên chưa phản ánh đầy đủ các phương thức PBGDPL hiện nay như tuyên truyền trên nền tảng số, mạng xã hội, cổng/trang thông tin điện tử, tương tác trực tuyến, khai thác dữ liệu số và các mô hình PBGDPL trên môi trường số.
Do đó, yêu cầu đặt ra khi sửa đổi Thông tư là chuyển trọng tâm từ “đã làm được bao nhiêu” sang “đã tạo ra kết quả gì”.
Trong quá trình thực hiện Thông tư, Thái Nguyên đã có những cách làm phù hợp để từng bước tiếp cận phương pháp đánh giá dựa trên dữ liệu. Đáng chú ý, tỉnh đã tổ chức khảo sát trực tuyến, xử lý dữ liệu định lượng và phân tích theo nhóm đối tượng. Cách làm này giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian và mở rộng phạm vi, đối tượng khảo sát. Đây là một kinh nghiệm thực tiễn quan trọng. Nếu trước đây khảo sát tác động PBGDPL thường gặp khó khăn về thời gian, kinh phí và phạm vi tiếp cận thì khảo sát trực tuyến tạo điều kiện thu thập dữ liệu rộng hơn, nhanh hơn và có khả năng phân tích theo nhóm đối tượng.
Tuy nhiên, chính thực tiễn này cũng cho thấy Bộ tiêu chí hiện hành cần được cập nhật. Khi phương thức thực hiện PBGDPL đã chuyển mạnh sang môi trường số, tiêu chí đánh giá cũng cần phản ánh được đặc điểm của môi trường này.
Thay vì chỉ ghi nhận việc “có đăng tải thông tin pháp luật”, có thể đánh giá các chỉ số như mức độ tiếp cận, tỷ lệ tương tác, mức độ phản hồi, khả năng tiếp cận đúng nhóm đối tượng, mức độ hài lòng và khả năng chuyển đổi từ tiếp cận thông tin sang hiểu và vận dụng pháp luật. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số là một yêu cầu phát triển nhanh trong những năm gần đây, trong khi hệ thống tiêu chí được xây dựng từ năm 2018 chưa cập nhật đầy đủ các hình thức và phương thức PBGDPL mới.
Đề xuất đổi mới Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác PBGDPL
Trên cơ sở đánh giá các hạn chế trên, tác giả đề xuất cần giảm dần các tiêu chí chỉ phản ánh việc “có tổ chức hoạt động” và tăng các tiêu chí phản ánh chất lượng, kết quả và tác động. Đặc biệt, cần bổ sung nhóm tiêu chí riêng về PBGDPL trên môi trường số. Không nên chỉ đánh giá việc có sử dụng công nghệ hay không mà cần đánh giá hiệu quả thực tế của việc sử dụng công nghệ.
Một trong những điểm yếu của việc đánh giá tác động là nếu không có phương pháp thống nhất thì kết quả giữa các địa phương khó so sánh. Do đó, cùng với việc sửa Bộ tiêu chí, cần ban hành bộ công cụ khảo sát thống nhất, bao gồm: mẫu phiếu khảo sát theo từng nhóm đối tượng; quy mô mẫu tối thiểu; phương pháp lựa chọn mẫu; cơ cấu đối tượng; phương thức xử lý dữ liệu; cách quy đổi kết quả khảo sát thành điểm. Cần có bộ công cụ khảo sát thống nhất trên phạm vi toàn quốc, gồm mẫu phiếu cho từng nhóm đối tượng, quy mô mẫu tối thiểu, phương pháp chọn mẫu, cơ cấu địa bàn, cách xử lý phiếu, quy đổi điểm và yêu cầu bảo đảm tính đại diện.
Việc sử dụng công cụ điện tử không chỉ giảm chi phí mà còn tạo ra nguồn dữ liệu có thể lưu trữ, phân tích và so sánh qua các kỳ đánh giá.
Đề nghị sửa đổi Bộ tiêu chí theo hướng: tăng tiêu chí chất lượng, mức độ phù hợp và khả năng tiếp cận của hoạt động PBGDPL; bổ sung tiêu chí về mức độ hài lòng và khả năng hiểu, ghi nhớ, vận dụng pháp luật của người dân, tiêu chí phản ánh thay đổi nhận thức, hành vi và khả năng phòng ngừa vi phạm, tiêu chí về PBGDPL trên môi trường số.
Mục tiêu của đánh giá không nên dừng lại ở việc xác định địa phương “đã tổ chức đầy đủ các hoạt động PBGDPL” mà cần hướng đến việc xác định hoạt động đó có thực sự đến được với người dân, có phù hợp với nhu cầu, có giúp người dân hiểu và thực hiện pháp luật tốt hơn hay không. Nếu thực hiện được sự thay đổi trong đánh giá, Bộ tiêu chí mới sẽ phản ánh thực chất hơn hiệu quả của công tác PBGDPL, đồng thời phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và phương thức truyền thông pháp luật trong giai đoạn hiện nay./.