Công tác giải quyết khiếu nại trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân theo quy định của pháp luật hiện hành
- Thứ sáu - 27/03/2026 05:20
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 được tổ chức thành công vào ngày 15/3/2026, đánh dấu một sự kiện chính trị quan trọng, thể hiện quyền làm chủ của Nhân dân và củng cố nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Bên cạnh việc tổ chức bầu cử an toàn, đúng pháp luật, công tác giải quyết khiếu nại là khâu có ý nghĩa quan trọng, bảo đảm tính hợp pháp, minh bạch của kết quả bầu cử.
Theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), các mốc thời gian giải quyết khiếu nại đã được xác định rõ ràng, tạo cơ sở pháp lý cho việc xem xét, xử lý các vấn đề phát sinh liên quan đến kết quả bầu cử. Tại các Điều 87, 88 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), từ ngày 28/03 - 17/04/2026 là thời gian để Hội đồng bầu cử quốc gia giải quyết khiếu nại về kết quả bầu cử; từ ngày 28/03 - 04/04/2026, Uỷ ban bầu cử xem xét, giải quyết khiếu nại về kết quả bầu cử.
Trong phạm vi bài viết này, tác giả tập trung phân tích các quy định pháp luật hiện hành về giải quyết khiếu nại trong bầu cử, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục thực hiện hiệu quả nội dung này trên thực tế.
Trước tiên, về thẩm quyền, pháp luật về bầu cử đã thiết lập một hệ thống phân cấp rõ ràng trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, tương ứng với từng cấp tổ chức bầu cử. Theo đó, Hội đồng Bầu cử quốc gia, Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử và Tổ bầu cử đều được giao những thẩm quyền cụ thể, tạo nên một cơ chế xử lý nhiều tầng, vừa đảm bảo tính kịp thời, vừa nâng cao trách nhiệm của từng chủ thể.
Hội đồng Bầu cử quốc gia có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác bầu cử đại biểu Quốc hội, trong đó có các vấn đề liên quan đến kết quả bầu cử và tư cách người trúng cử. Đồng thời, cơ quan này còn thực hiện việc tiếp nhận, chuyển giao hồ sơ khiếu nại, tố cáo liên quan đến người trúng cử cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Ở địa phương, Ủy ban bầu cử có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND trong phạm vi quản lý, bao gồm cả khiếu nại về người ứng cử, danh sách ứng cử và quá trình tổ chức bầu cử. Ban bầu cử và Tổ bầu cử là những chủ thể trực tiếp tiếp nhận, xử lý ban đầu các khiếu nại, tố cáo phát sinh tại cơ sở.
Cách thiết kế này thể hiện rõ nguyên tắc “phân cấp gắn với trách nhiệm”, giúp xử lý nhanh chóng các vụ việc ngay từ cơ sở, đồng thời vẫn đảm bảo cơ chế kiểm soát, giám sát từ cấp trên.
Về các nội dung khiếu nại, tố cáo trong bầu cử, pháp luật quy định khá toàn diện, bao quát toàn bộ quá trình tổ chức bầu cử. Cụ thể, bao gồm: khiếu nại về danh sách cử tri; khiếu nại về người ứng cử và việc lập danh sách người ứng cử; khiếu nại, tố cáo tại chỗ đối với các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình kiểm phiếu; khiếu nại về kết quả bầu cử. Điều này thể hiện việc pháp luật đã lường trước các tình huống có thể phát sinh tranh chấp, từ khâu chuẩn bị (lập danh sách cử tri, ứng cử) đến khâu thực hiện (bỏ phiếu, kiểm phiếu) và cả giai đoạn hậu bầu cử (công bố kết quả).
Về thời gian khiến nại, giải quyết khiếu nại, pháp luật hiện hành cho phép khiếu nại, tố cáo “tại chỗ” trong quá trình kiểm phiếu là một điểm tiến bộ, góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch và kịp thời phát hiện sai phạm nếu có. Tuy nhiên, trên thực tế, việc triển khai quy định này đòi hỏi năng lực của các thành viên Tổ bầu cử, cũng như sự hiểu biết pháp luật của cử tri.
Pháp luật cũng quy định chặt chẽ về thời hạn khiếu nại và giải quyết khiếu nại. Theo đó: Khiếu nại về kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội phải được gửi đến Hội đồng Bầu cử quốc gia trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày công bố kết quả; Khiếu nại về kết quả bầu cử đại biểu HĐND phải được gửi đến Ủy ban bầu cử trong cùng thời hạn. Sau khi tiếp nhận, cơ quan có thẩm quyền phải giải quyết trong vòng 07 ngày. Quyết định giải quyết khiếu nại của Hội đồng Bầu cử quốc gia hoặc Ủy ban bầu cử là quyết định cuối cùng.
Nội dung này thể hiện yêu cầu cao về tính khẩn trương trong xử lý các vấn đề phát sinh sau bầu cử, nhằm nhanh chóng ổn định tổ chức bộ máy nhà nước. Thời hạn ngắn cũng đặt ra thách thức về chất lượng giải quyết, nhất là đối với các vụ việc phức tạp, đòi hỏi xác minh nhiều nguồn thông tin.
Từ các quy định nêu trên, có thể thấy pháp luật về bầu cử đã xây dựng một khuôn khổ tương đối đầy đủ, chặt chẽ và hợp lý trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và xác nhận tư cách người trúng cử. Tuy nhiên, vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện:
Thứ nhất, trong các cuộc bầu cử, cần hướng dẫn cụ thể về quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo tại cơ sở, đặc biệt là đối với Tổ bầu cử - nơi trực tiếp tiếp xúc với cử tri nhưng thường hạn chế về chuyên môn pháp lý.
Thứ hai, xem xét nghiên cứu kéo dài hoặc linh hoạt thời hạn giải quyết đối với các vụ việc phức tạp, nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan.
Thứ ba, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để cử tri hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong việc khiếu nại, tố cáo, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả giám sát xã hội.
Thứ tư, ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận, xử lý và theo dõi khiếu nại, tố cáo cũng là một hướng đi cần thiết, giúp tăng tính minh bạch và giảm thiểu sai sót.
Công tác giải quyết khiếu nại là một bộ phận không thể tách rời của quá trình bầu cử, đóng vai trò bảo đảm tính dân chủ, công bằng và minh bạch. Trong bối cảnh cuộc bầu cử năm 2026 đã diễn ra thành công, việc tiếp tục nghiên cứu, tìm hiểu các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi sẽ góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, đồng thời nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội và HĐND các cấp trong nhiệm kỳ mới.
Trong phạm vi bài viết này, tác giả tập trung phân tích các quy định pháp luật hiện hành về giải quyết khiếu nại trong bầu cử, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục thực hiện hiệu quả nội dung này trên thực tế.
Trước tiên, về thẩm quyền, pháp luật về bầu cử đã thiết lập một hệ thống phân cấp rõ ràng trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, tương ứng với từng cấp tổ chức bầu cử. Theo đó, Hội đồng Bầu cử quốc gia, Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử và Tổ bầu cử đều được giao những thẩm quyền cụ thể, tạo nên một cơ chế xử lý nhiều tầng, vừa đảm bảo tính kịp thời, vừa nâng cao trách nhiệm của từng chủ thể.
Hội đồng Bầu cử quốc gia có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác bầu cử đại biểu Quốc hội, trong đó có các vấn đề liên quan đến kết quả bầu cử và tư cách người trúng cử. Đồng thời, cơ quan này còn thực hiện việc tiếp nhận, chuyển giao hồ sơ khiếu nại, tố cáo liên quan đến người trúng cử cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Ở địa phương, Ủy ban bầu cử có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND trong phạm vi quản lý, bao gồm cả khiếu nại về người ứng cử, danh sách ứng cử và quá trình tổ chức bầu cử. Ban bầu cử và Tổ bầu cử là những chủ thể trực tiếp tiếp nhận, xử lý ban đầu các khiếu nại, tố cáo phát sinh tại cơ sở.
Cách thiết kế này thể hiện rõ nguyên tắc “phân cấp gắn với trách nhiệm”, giúp xử lý nhanh chóng các vụ việc ngay từ cơ sở, đồng thời vẫn đảm bảo cơ chế kiểm soát, giám sát từ cấp trên.
Về các nội dung khiếu nại, tố cáo trong bầu cử, pháp luật quy định khá toàn diện, bao quát toàn bộ quá trình tổ chức bầu cử. Cụ thể, bao gồm: khiếu nại về danh sách cử tri; khiếu nại về người ứng cử và việc lập danh sách người ứng cử; khiếu nại, tố cáo tại chỗ đối với các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình kiểm phiếu; khiếu nại về kết quả bầu cử. Điều này thể hiện việc pháp luật đã lường trước các tình huống có thể phát sinh tranh chấp, từ khâu chuẩn bị (lập danh sách cử tri, ứng cử) đến khâu thực hiện (bỏ phiếu, kiểm phiếu) và cả giai đoạn hậu bầu cử (công bố kết quả).
Về thời gian khiến nại, giải quyết khiếu nại, pháp luật hiện hành cho phép khiếu nại, tố cáo “tại chỗ” trong quá trình kiểm phiếu là một điểm tiến bộ, góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch và kịp thời phát hiện sai phạm nếu có. Tuy nhiên, trên thực tế, việc triển khai quy định này đòi hỏi năng lực của các thành viên Tổ bầu cử, cũng như sự hiểu biết pháp luật của cử tri.
Pháp luật cũng quy định chặt chẽ về thời hạn khiếu nại và giải quyết khiếu nại. Theo đó: Khiếu nại về kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội phải được gửi đến Hội đồng Bầu cử quốc gia trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày công bố kết quả; Khiếu nại về kết quả bầu cử đại biểu HĐND phải được gửi đến Ủy ban bầu cử trong cùng thời hạn. Sau khi tiếp nhận, cơ quan có thẩm quyền phải giải quyết trong vòng 07 ngày. Quyết định giải quyết khiếu nại của Hội đồng Bầu cử quốc gia hoặc Ủy ban bầu cử là quyết định cuối cùng.
Nội dung này thể hiện yêu cầu cao về tính khẩn trương trong xử lý các vấn đề phát sinh sau bầu cử, nhằm nhanh chóng ổn định tổ chức bộ máy nhà nước. Thời hạn ngắn cũng đặt ra thách thức về chất lượng giải quyết, nhất là đối với các vụ việc phức tạp, đòi hỏi xác minh nhiều nguồn thông tin.
Từ các quy định nêu trên, có thể thấy pháp luật về bầu cử đã xây dựng một khuôn khổ tương đối đầy đủ, chặt chẽ và hợp lý trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và xác nhận tư cách người trúng cử. Tuy nhiên, vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện:
Thứ nhất, trong các cuộc bầu cử, cần hướng dẫn cụ thể về quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo tại cơ sở, đặc biệt là đối với Tổ bầu cử - nơi trực tiếp tiếp xúc với cử tri nhưng thường hạn chế về chuyên môn pháp lý.
Thứ hai, xem xét nghiên cứu kéo dài hoặc linh hoạt thời hạn giải quyết đối với các vụ việc phức tạp, nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan.
Thứ ba, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để cử tri hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong việc khiếu nại, tố cáo, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả giám sát xã hội.
Thứ tư, ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận, xử lý và theo dõi khiếu nại, tố cáo cũng là một hướng đi cần thiết, giúp tăng tính minh bạch và giảm thiểu sai sót.
Công tác giải quyết khiếu nại là một bộ phận không thể tách rời của quá trình bầu cử, đóng vai trò bảo đảm tính dân chủ, công bằng và minh bạch. Trong bối cảnh cuộc bầu cử năm 2026 đã diễn ra thành công, việc tiếp tục nghiên cứu, tìm hiểu các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi sẽ góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, đồng thời nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội và HĐND các cấp trong nhiệm kỳ mới.