Chuyển đổi số trong lĩnh vực báo chí: Tiếp cận từ góc nhìn Luật Báo chí năm 2025
- Thứ tư - 24/12/2025 23:05
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Luật Báo chí được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, Kỳ họp thứ 11 thông qua ngày 05/4/2016, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2017.
Tại thời điểm ban hành, Luật Báo chí và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo hành lang pháp lý để hoạt động báo chí và các hoạt động liên quan đến báo chí phát triển, quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí của nhân dân được bảo đảm và phát huy trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật; đồng thời nhanh chóng, kịp thời điều chỉnh nhiều vấn đề nảy sinh; đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong hoạt động báo chí; từng bước nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý nhà nước về báo chí trong giai đoạn vừa qua; tạo điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp báo chí cách mạng Việt Nam phát triển mạnh mẽ. Luật Báo chí quy định khá đầy đủ, rõ ràng, chi tiết, tạo điều kiện cho hoạt động nghiệp vụ báo chí, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho cơ quan, tổ chức, cá nhân hiểu và hợp tác, hỗ trợ cơ quan báo chí, tác nghiệp của phóng viên.
Tuy nhiên sau hơn 07 năm thi hành, một số quy định của Luật Báo chí năm 2016 đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn của hoạt động báo chí và sự phát triển của khoa học, công nghệ, truyền thông. Việc xây dựng và ban hành Luật Báo chí năm 2025 (được thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/7/2026) nhằm hoàn thiện quy định pháp luật để thể chế hoá chủ trương, chính sách của Đảng về báo chí; điều chỉnh, quản lý hoạt động báo chí kịp thời, phù hợp trong bối cảnh sự phát triển mạnh mẽ, nhanh chóng của khoa học, công nghệ, truyền thông hiện đại; khắc phục những hạn chế, bất cập trong quy định pháp luật về báo chí hiện hành là thực sự cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
Luật Báo chí năm 2025 có nhiều nội dung được sửa đổi, bổ sung so với Luật năm 2016, trong đó đáng chú ý là nhóm chính sách về điều chỉnh hoạt động báo chí trên không gian mạng.
Thực tế hiện nay, công nghệ số đã trở thành lực lượng sản xuất cơ bản của hầu hết các lĩnh vực, ảnh hưởng mạnh mẽ nhất và sâu rộng nhất là tới lĩnh vực báo chí. Việc sử dụng công nghệ số để làm báo, chuyển đổi số báo chí đã trở thành vấn đề sống còn của báo chí, nhằm xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, lan tỏa các thông tin báo chí và định hướng dư luận trên không gian mạng, góp phần giữ vững chủ quyền thông tin quốc gia trên không gian mạng. Với xu thế phát triển của công nghệ, nền tảng số, mạng xã hội trở thành phương tiện có tiềm năng lớn trong việc truyền tải thông tin trên không gian mạng. Do đó, việc các cơ quan báo chí có kênh nội dung trên không gian mạng là một xu thế tất yếu của quá trình chuyển đổi số báo chí để lan tỏa nội dung báo chí đến người đọc theo những phương thức mới, khai thác nguồn thu quảng cáo số từ phương thức này. Cùng với sự phát triển này, hiện nay, nhiều sai phạm trong lĩnh vực báo chí diễn ra trên không gian mạng. Tuy nhiên, cơ quan quản lý nhà nước về báo chí gặp khó khăn trong việc xử lý những vi phạm này.
Ngoài ra, trong bối cảnh doanh thu của các cơ quan báo chí sụt giảm, Nhà nước lại chưa có được những chính sách hỗ trợ, thúc đẩy cơ quan báo chí đưa thông tin lên không gian mạng nhằm định hướng dư luận trên không gian mạng, giữ vững chủ quyền thông tin quốc gia trên không gian mạng. Trong khi đó, các kênh nội dung trên nền tảng số, mạng xã hội thu hút rất nhiều lượng độc giả hàng ngày, và có khả năng lấn át hoạt động, thay thế các phương thức truyền thông truyền thống.
Luật Báo chí năm 2025 đã quy định nhiều nội dung điều chỉnh về hoạt động báo chí trên không gian mạng như quy định về các khái niệm mới “Xuất bản báo chí trên không gian mạng”, “Kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng”, “Nền tảng số báo chí quốc gia”; bổ sung chính sách của Nhà nước về phát triển báo chí: “Đầu tư phát triển báo chí, tập trung trọng tâm, trọng điểm trong các lĩnh vực: …d) Công cụ số để thực hiện giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng”; bổ sung nội dung đào tạo, bồi dưỡng về “công nghệ” là một nội dung trong đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ cho đội ngũ người làm báo của các cơ quan báo chí và cán bộ quản lý báo chí; bổ sung quy định về hoạt động báo chí trên không gian mạng; ...
Tuy nhiên, để đạt được yêu cầu, mục tiêu phát triển hoạt động báo chí trên không gian mạng, trong quá trình triển khai, tổ chức thực hiện Luật cần có sự nghiên cứu kỹ lưỡng, chuyên sâu, mang tính bao quát, gắn với thực tiễn để việc tổ chức thực hiện đảm bảo chất lượng, hiệu quả.
Cụ thể, Luật có bổ sung các quy định mới về “kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng”. Đây là nội dung mới so với quy định của Luật Báo chí năm 2016 nhằm đảm bảo tính phù hợp với thực tiễn, xu thế chuyển đổi số hiện nay trong hoạt động báo chí. Quy định này sẽ góp phần chuẩn hóa hoạt động báo chí trên không gian mạng, đảm bảo tính chính danh, tính thống nhất của thương hiệu báo chí trên nhiều nền tảng. Do kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng sẽ được hoạt động trên môi trường mạng, phải đảm bảo các yêu cầu và nguyên tắc hoạt động của mạng xã hội nên cần phải có những quy định về kiểm soát nội dung thông tin đảm bảo chặt chẽ, tránh nguy cơ sai lệch về thông tin.
Tại khoản 2 Điều 30 Luật quy định về trách nhiệm của cơ quan báo chí khi mở kênh nội dung trên không gian mạng như sau: “2. Không phải chịu trách nhiệm đối với những nội dung thông tin bị thay đổi do lỗi của tổ chức vận hành mạng xã hội.”.
Như vậy, trong trường hợp do lỗi của tổ chức vận hành mạng xã hội làm thay đổi, sai lệch thông tin thì cơ quan báo chí mở kênh nội dung trên không gian mạng sẽ không phải chịu trách nhiệm về vấn đề này. Về phía đơn vị mở kênh nội dung trên không gian mạng, quy định này là hợp lý bởi việc thay đổi thông tin không phải do lỗi của đơn vị. Tuy nhiên, về phía người tiếp nhận thông tin thì quy định trên chưa thực sự phù hợp. Bởi người tiếp nhận thông tin không biết và khó có điều kiện để nhận biết được lỗi đến từ mạng xã hội hay từ cơ quan báo chí. Điều này có thể gây nhầm lẫn hoặc làm suy giảm niềm tin vào cơ quan báo chí. Không những vậy, quy định này cũng thiếu cơ chế bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin chính xác (nếu cơ quan báo chí không chịu trách nhiệm, còn nền tảng mạng xã hội lại chưa có nghĩa vụ pháp lý rõ ràng trong việc khắc phục hay đính chính, thì người tiếp nhận thông tin không có điểm dựa pháp lý để được thông tin chính xác hoặc được đính chính kịp thời). Đồng thời, có thể xảy ra tình trạng đùn đẩy trách nhiệm do chưa có quy định cụ thể về chủ thể phải chịu trách nhiệm khi thông tin bị sai lệch.
Có thể thấy rằng, việc ban hành Luật Báo chí năm 2025 thay thế Luật Báo chí năm 2016 trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay là yêu cầu tất yếu nhằm tạo dựng hành lang pháp lý đầy đủ, linh hoạt và hiệu quả hơn cho hoạt động báo chí trên không gian mạng. Những quy định mới của Luật đã thể hiện nỗ lực tiếp cận xu hướng công nghệ, bảo đảm chủ quyền thông tin quốc gia và hỗ trợ cơ quan báo chí thích ứng với môi trường truyền thông số. Tuy nhiên, để các quy định thực sự phát huy hiệu quả, đặc biệt là đối với nội dung liên quan đến kênh nội dung của cơ quan báo chí trên nền tảng mạng xã hội, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện theo hướng làm rõ cơ chế trách nhiệm, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin chính xác của công chúng và hạn chế các khoảng trống pháp lý trong xử lý sai lệch thông tin. Chỉ khi đó, khung pháp lý mới có thể đồng hành cùng sự phát triển của báo chí số, tạo nền tảng vững chắc cho một môi trường truyền thông minh bạch, an toàn, chuyên nghiệp và hiện đại./.
Tại thời điểm ban hành, Luật Báo chí và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo hành lang pháp lý để hoạt động báo chí và các hoạt động liên quan đến báo chí phát triển, quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí của nhân dân được bảo đảm và phát huy trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật; đồng thời nhanh chóng, kịp thời điều chỉnh nhiều vấn đề nảy sinh; đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong hoạt động báo chí; từng bước nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý nhà nước về báo chí trong giai đoạn vừa qua; tạo điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp báo chí cách mạng Việt Nam phát triển mạnh mẽ. Luật Báo chí quy định khá đầy đủ, rõ ràng, chi tiết, tạo điều kiện cho hoạt động nghiệp vụ báo chí, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho cơ quan, tổ chức, cá nhân hiểu và hợp tác, hỗ trợ cơ quan báo chí, tác nghiệp của phóng viên.
Tuy nhiên sau hơn 07 năm thi hành, một số quy định của Luật Báo chí năm 2016 đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn của hoạt động báo chí và sự phát triển của khoa học, công nghệ, truyền thông. Việc xây dựng và ban hành Luật Báo chí năm 2025 (được thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/7/2026) nhằm hoàn thiện quy định pháp luật để thể chế hoá chủ trương, chính sách của Đảng về báo chí; điều chỉnh, quản lý hoạt động báo chí kịp thời, phù hợp trong bối cảnh sự phát triển mạnh mẽ, nhanh chóng của khoa học, công nghệ, truyền thông hiện đại; khắc phục những hạn chế, bất cập trong quy định pháp luật về báo chí hiện hành là thực sự cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
Luật Báo chí năm 2025 có nhiều nội dung được sửa đổi, bổ sung so với Luật năm 2016, trong đó đáng chú ý là nhóm chính sách về điều chỉnh hoạt động báo chí trên không gian mạng.
Thực tế hiện nay, công nghệ số đã trở thành lực lượng sản xuất cơ bản của hầu hết các lĩnh vực, ảnh hưởng mạnh mẽ nhất và sâu rộng nhất là tới lĩnh vực báo chí. Việc sử dụng công nghệ số để làm báo, chuyển đổi số báo chí đã trở thành vấn đề sống còn của báo chí, nhằm xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, lan tỏa các thông tin báo chí và định hướng dư luận trên không gian mạng, góp phần giữ vững chủ quyền thông tin quốc gia trên không gian mạng. Với xu thế phát triển của công nghệ, nền tảng số, mạng xã hội trở thành phương tiện có tiềm năng lớn trong việc truyền tải thông tin trên không gian mạng. Do đó, việc các cơ quan báo chí có kênh nội dung trên không gian mạng là một xu thế tất yếu của quá trình chuyển đổi số báo chí để lan tỏa nội dung báo chí đến người đọc theo những phương thức mới, khai thác nguồn thu quảng cáo số từ phương thức này. Cùng với sự phát triển này, hiện nay, nhiều sai phạm trong lĩnh vực báo chí diễn ra trên không gian mạng. Tuy nhiên, cơ quan quản lý nhà nước về báo chí gặp khó khăn trong việc xử lý những vi phạm này.
Ngoài ra, trong bối cảnh doanh thu của các cơ quan báo chí sụt giảm, Nhà nước lại chưa có được những chính sách hỗ trợ, thúc đẩy cơ quan báo chí đưa thông tin lên không gian mạng nhằm định hướng dư luận trên không gian mạng, giữ vững chủ quyền thông tin quốc gia trên không gian mạng. Trong khi đó, các kênh nội dung trên nền tảng số, mạng xã hội thu hút rất nhiều lượng độc giả hàng ngày, và có khả năng lấn át hoạt động, thay thế các phương thức truyền thông truyền thống.
Luật Báo chí năm 2025 đã quy định nhiều nội dung điều chỉnh về hoạt động báo chí trên không gian mạng như quy định về các khái niệm mới “Xuất bản báo chí trên không gian mạng”, “Kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng”, “Nền tảng số báo chí quốc gia”; bổ sung chính sách của Nhà nước về phát triển báo chí: “Đầu tư phát triển báo chí, tập trung trọng tâm, trọng điểm trong các lĩnh vực: …d) Công cụ số để thực hiện giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng”; bổ sung nội dung đào tạo, bồi dưỡng về “công nghệ” là một nội dung trong đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ cho đội ngũ người làm báo của các cơ quan báo chí và cán bộ quản lý báo chí; bổ sung quy định về hoạt động báo chí trên không gian mạng; ...
Tuy nhiên, để đạt được yêu cầu, mục tiêu phát triển hoạt động báo chí trên không gian mạng, trong quá trình triển khai, tổ chức thực hiện Luật cần có sự nghiên cứu kỹ lưỡng, chuyên sâu, mang tính bao quát, gắn với thực tiễn để việc tổ chức thực hiện đảm bảo chất lượng, hiệu quả.
Cụ thể, Luật có bổ sung các quy định mới về “kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng”. Đây là nội dung mới so với quy định của Luật Báo chí năm 2016 nhằm đảm bảo tính phù hợp với thực tiễn, xu thế chuyển đổi số hiện nay trong hoạt động báo chí. Quy định này sẽ góp phần chuẩn hóa hoạt động báo chí trên không gian mạng, đảm bảo tính chính danh, tính thống nhất của thương hiệu báo chí trên nhiều nền tảng. Do kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng sẽ được hoạt động trên môi trường mạng, phải đảm bảo các yêu cầu và nguyên tắc hoạt động của mạng xã hội nên cần phải có những quy định về kiểm soát nội dung thông tin đảm bảo chặt chẽ, tránh nguy cơ sai lệch về thông tin.
Tại khoản 2 Điều 30 Luật quy định về trách nhiệm của cơ quan báo chí khi mở kênh nội dung trên không gian mạng như sau: “2. Không phải chịu trách nhiệm đối với những nội dung thông tin bị thay đổi do lỗi của tổ chức vận hành mạng xã hội.”.
Như vậy, trong trường hợp do lỗi của tổ chức vận hành mạng xã hội làm thay đổi, sai lệch thông tin thì cơ quan báo chí mở kênh nội dung trên không gian mạng sẽ không phải chịu trách nhiệm về vấn đề này. Về phía đơn vị mở kênh nội dung trên không gian mạng, quy định này là hợp lý bởi việc thay đổi thông tin không phải do lỗi của đơn vị. Tuy nhiên, về phía người tiếp nhận thông tin thì quy định trên chưa thực sự phù hợp. Bởi người tiếp nhận thông tin không biết và khó có điều kiện để nhận biết được lỗi đến từ mạng xã hội hay từ cơ quan báo chí. Điều này có thể gây nhầm lẫn hoặc làm suy giảm niềm tin vào cơ quan báo chí. Không những vậy, quy định này cũng thiếu cơ chế bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin chính xác (nếu cơ quan báo chí không chịu trách nhiệm, còn nền tảng mạng xã hội lại chưa có nghĩa vụ pháp lý rõ ràng trong việc khắc phục hay đính chính, thì người tiếp nhận thông tin không có điểm dựa pháp lý để được thông tin chính xác hoặc được đính chính kịp thời). Đồng thời, có thể xảy ra tình trạng đùn đẩy trách nhiệm do chưa có quy định cụ thể về chủ thể phải chịu trách nhiệm khi thông tin bị sai lệch.
Có thể thấy rằng, việc ban hành Luật Báo chí năm 2025 thay thế Luật Báo chí năm 2016 trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay là yêu cầu tất yếu nhằm tạo dựng hành lang pháp lý đầy đủ, linh hoạt và hiệu quả hơn cho hoạt động báo chí trên không gian mạng. Những quy định mới của Luật đã thể hiện nỗ lực tiếp cận xu hướng công nghệ, bảo đảm chủ quyền thông tin quốc gia và hỗ trợ cơ quan báo chí thích ứng với môi trường truyền thông số. Tuy nhiên, để các quy định thực sự phát huy hiệu quả, đặc biệt là đối với nội dung liên quan đến kênh nội dung của cơ quan báo chí trên nền tảng mạng xã hội, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện theo hướng làm rõ cơ chế trách nhiệm, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin chính xác của công chúng và hạn chế các khoảng trống pháp lý trong xử lý sai lệch thông tin. Chỉ khi đó, khung pháp lý mới có thể đồng hành cùng sự phát triển của báo chí số, tạo nền tảng vững chắc cho một môi trường truyền thông minh bạch, an toàn, chuyên nghiệp và hiện đại./.