Câu chuyện pháp luật: GIẤC MƠ ĐỔI ĐỜI NƠI PHỐ THỊ
- Thứ năm - 28/05/2026 21:59
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Bản Lao Chải nằm cheo leo giữa núi cao, quanh năm mây phủ. Cuộc sống của bà con nơi đây chủ yếu dựa vào nương rẫy nên thu nhập bấp bênh, thiếu thốn. Nhiều thanh niên học xong phổ thông rồi lại quanh quẩn ở bản, ai cũng mong tìm được một công việc ổn định để phụ giúp gia đình, thoát khỏi cảnh nghèo khó.
Chị Giàng Thị Sua cũng vậy. Sau khi học xong, chị ở nhà làm nương cùng cha mẹ. Dẫu chăm chỉ quanh năm nhưng cuộc sống vẫn thiếu trước hụt sau.
Phiên chợ vùng cao hôm ấy đông vui hơn thường lệ. Trong lúc ngồi bán mớ rau bên đường, chị Sua nghe anh Phúc – người quen trong vùng – hồ hởi nói với đám thanh niên:
– Dưới Hà Nội đang tuyển nhiều lao động lắm. Làm trong khu công nghiệp, việc nhẹ nhàng, ngày làm 8 tiếng, lương hơn 12 triệu đồng mỗi tháng, lại còn có chỗ ăn ở miễn phí.
Nghe đến mức lương cao, nhiều người trong bản xôn xao hẳn lên. Với những gia đình còn nhiều khó khăn, đó là số tiền mà làm nương cả năm chưa chắc đã có được.
Anh Vừ Mí Súa liền bước đến hỏi:
– Tôi muốn đi làm thì có cần giấy tờ gì không anh?
Phúc nhanh nhảu đáp:
– Chỉ cần căn cước công dân và nộp trước 2 triệu đồng tiền cọc, thêm 2 triệu đồng tiền xe, may đồng phục và làm hồ sơ. Tôi trực tiếp dẫn đi nên cứ yên tâm.
Tin lời người quen, chị Sua cùng bốn thanh niên khác trong bản gom góp tiền bạc, vay mượn thêm họ hàng rồi theo xe xuống Hà Nội làm việc.
Thế nhưng, khi đến nơi, mọi người mới vỡ lẽ. Công việc không phải trong khu công nghiệp hiện đại như lời giới thiệu, mà là làm tại một xưởng gỗ nhỏ nằm sâu trong ngõ hẹp. Xưởng chật chội, bụi bặm, tiếng máy cưa vang lên suốt ngày đêm. Công nhân phải làm việc từ sáng sớm đến tối muộn nhưng không hề được ký hợp đồng lao động, cũng không được trang bị đầy đủ bảo hộ lao động.
Điều khiến mọi người lo lắng hơn cả là chủ xưởng giữ toàn bộ căn cước công dân cùng số tiền đã nộp của từng người.
Sau gần hai tháng làm việc vất vả, gia đình báo tin nhà có việc gấp, chị Sua xin phép về quê:
– Gia đình tôi có việc, tôi xin nhận lại căn cước công dân và tiền công để về nhà.
Chủ xưởng lạnh lùng đáp:
– Làm đủ 6 tháng rồi mới tính. Ai nghỉ giữa chừng thì mất hết tiền cọc, cũng không được thanh toán tiền công.
Nghe vậy, chị Sua bức xúc:
– Lúc trước bảo việc nhẹ, lương cao cơ mà!
Chủ xưởng gằn giọng:
– Không làm thì nghỉ, nhưng giấy tờ để lại đây!
Lo lắng và hoang mang, chị Sua chợt nhớ trong bản có cháu Sùng A Dìn, đã tốt nghiệp đại học Luật, hiện đang làm luật sư tại Hà Nội. Chị liền gọi điện nhờ giúp đỡ.
Ngay sau đó, A Dìn tìm đến xưởng gỗ, nhẹ nhàng nhưng kiên quyết trao đổi với chủ xưởng:
– Chú ạ, pháp luật lao động quy định rất rõ về quyền của người lao động và trách nhiệm của người sử dụng lao động.
A Dìn lấy điện thoại mở văn bản pháp luật rồi phân tích:
Theo Điều 17 Bộ luật Lao động năm 2019, người sử dụng lao động không được thực hiện các hành vi:
- Giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động;
- Yêu cầu người lao động phải thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác cho việc thực hiện hợp đồng lao động;
- Buộc người lao động thực hiện hợp đồng lao động để trả nợ cho người sử dụng lao động.
A Dìn nói tiếp:
– Ngoài ra, theo điểm a khoản 1 Điều 9 Nghị định số 12/2022/NĐ-CP ngày 17/01/2022 của Chính phủ, hành vi không giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản đối với công việc có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên có thể bị phạt tiền từ 2 triệu đồng đến 5 triệu đồng đối với vi phạm từ 01 người đến 10 người lao động.
– Còn theo điểm a khoản 2 Điều 9 Nghị định số 12/2022/NĐ-CP, hành vi giữ bản chính giấy tờ tùy thân của người lao động có thể bị phạt từ 20 triệu đồng đến 25 triệu đồng đối với cá nhân vi phạm; nếu là tổ chức thì mức phạt gấp đôi.
Nghe đến đây, chủ xưởng bắt đầu im lặng.
A Dìn tiếp tục phân tích: Không chỉ bị xử phạt hành chính, người vi phạm còn buộc phải:
- Trả lại giấy tờ tùy thân cho người lao động;
- Hoàn trả số tiền đã thu trái quy định;
- Thanh toán đầy đủ tiền công và quyền lợi cho người lao động.
Sau khi được giải thích rõ quy định pháp luật, chủ xưởng nhận ra hành vi của mình là sai phạm. Ngay trong ngày hôm đó, ông đã trả lại căn cước công dân, hoàn trả số tiền đã thu và thanh toán đầy đủ tiền công cho chị Sua, anh A Súa cùng những người lao động khác.
Trên chuyến xe trở về bản, ai nấy đều thấm thía bài học đắt giá. Chỉ vì nhẹ dạ, tin vào lời hứa “việc nhẹ, lương cao” mà họ suýt mất tiền bạc, giấy tờ tùy thân và quyền lợi chính đáng của mình.
Câu chuyện trên là lời cảnh báo đối với người lao động, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa. Khi tìm kiếm việc làm, người dân cần nâng cao cảnh giác, tìm hiểu kỹ thông tin tuyển dụng, doanh nghiệp và điều kiện làm việc; yêu cầu ký kết hợp đồng lao động đúng quy định; tuyệt đối không giao giấy tờ tùy thân hoặc nộp tiền cho cá nhân môi giới trái phép.
Khi có nhu cầu tìm việc, người lao động nên liên hệ trung tâm dịch vụ việc làm, cơ quan chức năng hoặc chính quyền địa phương để được hướng dẫn, hỗ trợ. Mỗi người cần trang bị kiến thức pháp luật cho bản thân để tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, tránh trở thành nạn nhân của các hành vi tuyển dụng trái pháp luật.
Chị Giàng Thị Sua cũng vậy. Sau khi học xong, chị ở nhà làm nương cùng cha mẹ. Dẫu chăm chỉ quanh năm nhưng cuộc sống vẫn thiếu trước hụt sau.
Phiên chợ vùng cao hôm ấy đông vui hơn thường lệ. Trong lúc ngồi bán mớ rau bên đường, chị Sua nghe anh Phúc – người quen trong vùng – hồ hởi nói với đám thanh niên:
– Dưới Hà Nội đang tuyển nhiều lao động lắm. Làm trong khu công nghiệp, việc nhẹ nhàng, ngày làm 8 tiếng, lương hơn 12 triệu đồng mỗi tháng, lại còn có chỗ ăn ở miễn phí.
Nghe đến mức lương cao, nhiều người trong bản xôn xao hẳn lên. Với những gia đình còn nhiều khó khăn, đó là số tiền mà làm nương cả năm chưa chắc đã có được.
Anh Vừ Mí Súa liền bước đến hỏi:
– Tôi muốn đi làm thì có cần giấy tờ gì không anh?
Phúc nhanh nhảu đáp:
– Chỉ cần căn cước công dân và nộp trước 2 triệu đồng tiền cọc, thêm 2 triệu đồng tiền xe, may đồng phục và làm hồ sơ. Tôi trực tiếp dẫn đi nên cứ yên tâm.
Tin lời người quen, chị Sua cùng bốn thanh niên khác trong bản gom góp tiền bạc, vay mượn thêm họ hàng rồi theo xe xuống Hà Nội làm việc.
Thế nhưng, khi đến nơi, mọi người mới vỡ lẽ. Công việc không phải trong khu công nghiệp hiện đại như lời giới thiệu, mà là làm tại một xưởng gỗ nhỏ nằm sâu trong ngõ hẹp. Xưởng chật chội, bụi bặm, tiếng máy cưa vang lên suốt ngày đêm. Công nhân phải làm việc từ sáng sớm đến tối muộn nhưng không hề được ký hợp đồng lao động, cũng không được trang bị đầy đủ bảo hộ lao động.
Điều khiến mọi người lo lắng hơn cả là chủ xưởng giữ toàn bộ căn cước công dân cùng số tiền đã nộp của từng người.
Sau gần hai tháng làm việc vất vả, gia đình báo tin nhà có việc gấp, chị Sua xin phép về quê:
– Gia đình tôi có việc, tôi xin nhận lại căn cước công dân và tiền công để về nhà.
Chủ xưởng lạnh lùng đáp:
– Làm đủ 6 tháng rồi mới tính. Ai nghỉ giữa chừng thì mất hết tiền cọc, cũng không được thanh toán tiền công.
Nghe vậy, chị Sua bức xúc:
– Lúc trước bảo việc nhẹ, lương cao cơ mà!
Chủ xưởng gằn giọng:
– Không làm thì nghỉ, nhưng giấy tờ để lại đây!
Lo lắng và hoang mang, chị Sua chợt nhớ trong bản có cháu Sùng A Dìn, đã tốt nghiệp đại học Luật, hiện đang làm luật sư tại Hà Nội. Chị liền gọi điện nhờ giúp đỡ.
Ngay sau đó, A Dìn tìm đến xưởng gỗ, nhẹ nhàng nhưng kiên quyết trao đổi với chủ xưởng:
– Chú ạ, pháp luật lao động quy định rất rõ về quyền của người lao động và trách nhiệm của người sử dụng lao động.
A Dìn lấy điện thoại mở văn bản pháp luật rồi phân tích:
Theo Điều 17 Bộ luật Lao động năm 2019, người sử dụng lao động không được thực hiện các hành vi:
- Giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động;
- Yêu cầu người lao động phải thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác cho việc thực hiện hợp đồng lao động;
- Buộc người lao động thực hiện hợp đồng lao động để trả nợ cho người sử dụng lao động.
A Dìn nói tiếp:
– Ngoài ra, theo điểm a khoản 1 Điều 9 Nghị định số 12/2022/NĐ-CP ngày 17/01/2022 của Chính phủ, hành vi không giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản đối với công việc có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên có thể bị phạt tiền từ 2 triệu đồng đến 5 triệu đồng đối với vi phạm từ 01 người đến 10 người lao động.
– Còn theo điểm a khoản 2 Điều 9 Nghị định số 12/2022/NĐ-CP, hành vi giữ bản chính giấy tờ tùy thân của người lao động có thể bị phạt từ 20 triệu đồng đến 25 triệu đồng đối với cá nhân vi phạm; nếu là tổ chức thì mức phạt gấp đôi.
Nghe đến đây, chủ xưởng bắt đầu im lặng.
A Dìn tiếp tục phân tích: Không chỉ bị xử phạt hành chính, người vi phạm còn buộc phải:
- Trả lại giấy tờ tùy thân cho người lao động;
- Hoàn trả số tiền đã thu trái quy định;
- Thanh toán đầy đủ tiền công và quyền lợi cho người lao động.
Sau khi được giải thích rõ quy định pháp luật, chủ xưởng nhận ra hành vi của mình là sai phạm. Ngay trong ngày hôm đó, ông đã trả lại căn cước công dân, hoàn trả số tiền đã thu và thanh toán đầy đủ tiền công cho chị Sua, anh A Súa cùng những người lao động khác.
Trên chuyến xe trở về bản, ai nấy đều thấm thía bài học đắt giá. Chỉ vì nhẹ dạ, tin vào lời hứa “việc nhẹ, lương cao” mà họ suýt mất tiền bạc, giấy tờ tùy thân và quyền lợi chính đáng của mình.
Câu chuyện trên là lời cảnh báo đối với người lao động, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa. Khi tìm kiếm việc làm, người dân cần nâng cao cảnh giác, tìm hiểu kỹ thông tin tuyển dụng, doanh nghiệp và điều kiện làm việc; yêu cầu ký kết hợp đồng lao động đúng quy định; tuyệt đối không giao giấy tờ tùy thân hoặc nộp tiền cho cá nhân môi giới trái phép.
Khi có nhu cầu tìm việc, người lao động nên liên hệ trung tâm dịch vụ việc làm, cơ quan chức năng hoặc chính quyền địa phương để được hướng dẫn, hỗ trợ. Mỗi người cần trang bị kiến thức pháp luật cho bản thân để tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, tránh trở thành nạn nhân của các hành vi tuyển dụng trái pháp luật.