Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý - những điểm mới nổi bật

Thứ sáu - 29/05/2026 03:36 18 0

Ngày 23/4/2026, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 (sau đây gọi tắt là Luật sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý). Luật được ban hành nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền được trợ giúp pháp lý của người dân, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Luật sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý gồm nhiều nội dung quan trọng liên quan đến mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý; hoàn thiện tổ chức và hoạt động của hệ thống trợ giúp pháp lý nhà nước; nâng cao trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, tổ chức trong hoạt động trợ giúp pháp lý; hoàn thiện quy định về trợ giúp viên pháp lý và tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ pháp lý của người dân ngay từ cơ sở. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027.
Việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo tinh thần Hiến pháp năm 2013; đồng thời thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với các nhóm yếu thế, người có hoàn cảnh khó khăn trong xã hội. Những quy định mới của Luật được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động trợ giúp pháp lý, bảo đảm công bằng trong tiếp cận công lý và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.
Một trong những điểm mới nổi bật là mở rộng diện người được TGPL. Theo đó, Luật bổ sung 05 nhóm đối tượng mới gồm: người dân tộc thiểu số rất ít người; người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại; người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn trong vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả; cá nhân bị thiệt hại nhưng không thuê người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định được TGPL.
Ngoài ra, Luật bổ sung quy định “người được trợ giúp pháp lý khác theo quy định của pháp luật”, tạo cơ sở pháp lý linh hoạt để mở rộng đối tượng thụ hưởng trong tương lai. Việc mở rộng diện được TGPL góp phần bảo đảm quyền tiếp cận công lý, thực hiện tốt hơn quyền con người, quyền công dân.
Đáng chú ý, Luật đã luật hóa cơ chế trực TGPL tại Tòa án nhân dân và trong điều tra hình sự, đồng thời bổ sung cơ chế phối hợp liên ngành trong hoạt động tố tụng. Quy định này giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được TGPL ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng.
Để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và chủ trương phân cấp, phân quyền, Luật sửa đổi quy định về thành lập Chi nhánh của Trung tâm TGPL nhà nước theo hướng linh hoạt hơn. Theo đó, căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu TGPL tại địa phương, Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định thành lập Chi nhánh. Quy định mới tạo điều kiện để địa phương chủ động bố trí mạng lưới TGPL phù hợp với thực tiễn từng địa bàn.
Luật cũng hoàn thiện quy định về trợ giúp viên pháp lý theo hướng chặt chẽ, minh bạch và phù hợp thực tiễn. Một điểm mới đáng chú ý là người đã từng là trợ giúp viên pháp lý được miễn điều kiện tập sự khi được xem xét bổ nhiệm lại, góp phần tận dụng nguồn nhân lực có kinh nghiệm và giảm thủ tục không cần thiết.
Bên cạnh đó, Luật bổ sung quy định trợ giúp viên pháp lý đương nhiên miễn nhiệm và thẻ trợ giúp viên pháp lý đương nhiên hết giá trị trong các trường hợp chuyển công tác, thôi việc hoặc nghỉ hưu, thay vì phải thực hiện thủ tục thu hồi thẻ như trước đây.
Một điểm mới quan trọng khác là bổ sung trách nhiệm của UBND cấp xã trong công tác TGPL. Theo đó, chính quyền cấp xã có trách nhiệm phát hiện, hướng dẫn, hỗ trợ người thuộc diện được TGPL tiếp cận dịch vụ pháp lý kịp thời, góp phần bảo đảm quyền được TGPL của người dân ngay từ cơ sở.
Ngoài ra, Luật bổ sung quy định về chuyển vụ việc TGPL giữa các Trung tâm TGPL nhà nước khi vụ việc được chuyển sang cơ quan tiến hành tố tụng ở địa phương khác. Quy định này giúp giảm thời gian, chi phí đi lại cho người thực hiện TGPL, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp và chất lượng tham gia tố tụng.
Có thể thấy, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền được TGPL của người dân, tạo nền tảng pháp lý đồng bộ, hiện đại cho hoạt động TGPL trong giai đoạn mới; qua đó góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân và bảo đảm công bằng xã hội./.

Tác giả bài viết: Hà Anh